India-Oman trade pact હેઠળ ડ્યુટી-ફ્રી સુવિધા મળવા છતાં કાશ્મીરના નિકાસકારો પરેશાન છે. સેન્ટ્રલાઈઝડ સર્ટિફિકેશન અને ટ્રાન્સપોર્ટના ઉંચા ખર્ચને કારણે હસ્તકલા અને ખેતીવાડીના ઉત્પાદકોને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
૧ જૂન, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવેલા India-Oman Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય નિકાસકારો માટે ગલ્ફ માર્કેટમાં ડ્યુટી-ફ્રી દરવાજા ખોલવાનો હતો. જોકે, જમ્મુ અને કાશ્મીરના નાના નિકાસકારો માટે આ કરારના ફાયદા માત્ર કાગળ પર જ રહી ગયા છે.
સર્ટિફિકેશનની જટિલતા
નિકાસ માટે જરૂરી 'સર્ટિફિકેટ ઓફ ઓરિજિન' મેળવવા માટે કાશ્મીરના વેપારીઓએ લુધિયાણા સ્થિત Directorate General of Foreign Trade (DGFT) ની ઓફિસ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. નાના એકમો માટે આ ભૌગોલિક અંતર અને વહીવટી પ્રક્રિયા સમય અને ખર્ચ બંનેની દ્રષ્ટિએ પોસાય તેવી નથી, જેના કારણે તેઓ સ્પર્ધામાં પાછળ રહી જાય છે.
લોજિસ્ટિક્સ અને ખર્ચના પડકારો
માત્ર ડોક્યુમેન્ટેશન જ નહીં, પણ ઊંચા ફ્રેટ ચાર્જીસ અને મુખ્ય બંદરો સાથે સીધી કનેક્ટિવિટીનો અભાવ પણ એક મોટો અવરોધ છે. ભલે કરાર હેઠળ ૯૮% થી વધુ ટેરિફ લાઈન્સ ડ્યુટી-ફ્રી હોય, પરંતુ અંતિમ ખર્ચ (landed cost) એટલો ઊંચો થઈ જાય છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તે પ્રોડક્ટ મોંઘી પડે છે.
સંભવિત ક્ષમતા
હાલમાં પ્રાદેશિક વેપાર વોલ્યુમ અંદાજે ₹૩૦૦ કરોડ હોવાનું મનાય છે, પરંતુ જો સ્થાનિક લેવલે 'એક્સપોર્ટ ફેસિલિટેશન સેલ્સ' બનાવવામાં આવે તો આ આંકડો અનેકગણો વધી શકે છે. જ્યાં સુધી આ માળખાગત ખામીઓ દૂર નહીં થાય, ત્યાં સુધી કાશ્મીરના નાના કારીગરો આ મુક્ત વ્યાપાર કરારના ફાયદાથી વંચિત રહેશે.