પ્રખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી Jeffrey Sachs એ ભારત વિશે મોટું અનુમાન લગાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડને કારણે ભારત ૨૧૦૦ સુધીમાં વિશ્વની સૌથી મોટી ઈકોનોમી બની શકે છે, જો કે આ માટે શિક્ષણ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર મોટું રોકાણ કરવું અનિવાર્ય છે.
ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડનો મોટો ફાયદો
વારાણસીમાં આયોજિત 'Ancient Wisdom for Modern Challenges' સિમ્પોઝિયમમાં બોલતા જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી Jeffrey Sachs એ જણાવ્યું હતું કે ભારત ૨૧૦૦ સુધીમાં વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. સદીના અંત સુધીમાં ભારતની વસ્તી ચીન કરતા લગભગ બમણી થવાની ધારણા છે, જે દેશના લેબર ફોર્સ અને કુલ આર્થિક ઉત્પાદનમાં મોટો ઉછાળો લાવી શકે છે.
માત્ર વસ્તી જ નહીં, આ શરતો છે જરૂરી
Sachs એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વિકાસ કોઈ આપોઆપ થતી ઘટના નથી. ભારતને આ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવા માટે ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સતત રોકાણ કરવું પડશે:
- શિક્ષણ (Quality Education): કુશળ માનવબળ તૈયાર કરવું.
- ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: મજબૂત ભૌતિક માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ.
- ક્લાઈમેટ સેફ્ટી: પર્યાવરણીય સુરક્ષા અને ટકાઉ વિકાસ.
રોકાણકારો માટે સમજવા જેવી બાબત
અર્થશાસ્ત્રીના મતે, જીડીપી (GDP) ની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાનો અર્થ એ નથી કે માથાદીઠ આવક (Per capita income) પણ સૌથી વધુ હશે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે આ તફાવત સમજવો જરૂરી છે, કારણ કે ભારતની વધતી જતી મધ્યમ વર્ગની માંગ અને વપરાશ (Consumption) પર આની સીધી અસર પડશે.
વૈશ્વિક સ્તરે, Sachs એ એક મલ્ટિપોલર વર્લ્ડ ઓર્ડરની હિમાયત કરી છે. ભારત માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર અને સહકાર વધારવો પણ એટલો જ મહત્વનો રહેશે. આગામી સમયમાં રોડ, પોર્ટ્સ અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીમાં થતું કેપિટલ સ્પેન્ડિંગ (Capital Spending) ભારતીય બજાર માટે મુખ્ય ડ્રાઈવર બની રહેશે.