Japanese Yen: દાયકાના નીચા સ્તરે યેન, વૈશ્વિક 'કેરી ટ્રેડ'ને કારણે રોકાણકારો માટે મોટું ટેન્શન

કેરી ટ્રેડ (Carry Trade) શું છે?

જાપાનીઝ યેન (JPY) પર સતત દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે, અને તે દાયકાઓના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. આની પાછળનું મુખ્ય કારણ 'કેરી ટ્રેડ' નામની નાણાકીય રણનીતિ છે. આમાં, વૈશ્વિક રોકાણકારો જાપાનના અત્યંત નીચા વ્યાજ દરનો ફાયદો ઉઠાવવા માટે જાપાનીઝ યેનમાં ઉધાર લે છે. પછી તેઓ આ પૈસાને યુએસ ડોલર જેવી અન્ય કરન્સીમાં રૂપાંતરિત કરીને વિદેશી બોન્ડ્સ અથવા શેર્સ જેવી વધુ વળતર આપતી સંપત્તિઓમાં રોકાણ કરે છે.

વ્યાજદરનો મોટો તફાવત

જાપાન અને અન્ય મોટી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાઓ વચ્ચેના વ્યાજદરના તફાવતને કારણે આ ટ્રેન્ડ ચાલી રહ્યો છે. જ્યારે અન્ય સેન્ટ્રલ બેંકોએ ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યાજદર વધાર્યા, ત્યારે બેંક ઓફ જાપાને (Bank of Japan) લાંબા સમય સુધી ધિરાણ ખર્ચ લગભગ શૂન્ય જાળવી રાખ્યો. તાજેતરના નીતિગત ફેરફારો છતાં, અન્ય મુખ્ય કરન્સીની સરખામણીમાં યેનમાં ઉધાર લેવાનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે. આ કારણે રોકાણકારો જાપાનમાંથી મૂડી બહાર કાઢવા પ્રેરાય છે, જેનાથી યેનની સપ્લાય વધે છે અને તેનું મૂલ્ય ઘટે છે.

જાપાનની ઈકોનોમી પર અસર

યેનની નબળાઈ જાપાન માટે મિશ્ર પરિણામો લાવી રહી છે. એક તરફ, નબળો યેન જાપાની ઉત્પાદનોને આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારો માટે સસ્તા બનાવે છે, જે જાપાની નિકાસકારોના નફાને વેગ આપે છે. જોકે, બીજી તરફ, જાપાન ઊર્જા, કાચો માલ અને ખાદ્યપદાર્થો જેવી આવશ્યક ચીજો માટે આયાત પર નિર્ભર હોવાથી, નબળી કરન્સી આ વસ્તુઓને વધુ મોંઘી બનાવે છે. આનાથી ફુગાવામાં વધારો થાય છે, જે જાપાની પરિવારોના ખરીદ શક્તિને ઘટાડી શકે છે અને આયાતી સામગ્રી પર નિર્ભર કંપનીઓના નફા પર દબાણ લાવી શકે છે.

બજારમાં અચાનક બદલાવનું જોખમ (Risk of Market Unwinding)

કેરી ટ્રેડ વ્યાજદર નીતિઓમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે. જો બેંક ઓફ જાપાન વ્યાજદરમાં આક્રમક વધારો કરવાનો નિર્ણય લે, અથવા અન્ય સેન્ટ્રલ બેંકો વ્યાજદર ઘટાડવાનું શરૂ કરે, તો યેનમાં ઉધાર લેવાનું આકર્ષણ સમાપ્ત થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રોકાણકારોએ તેમના વિદેશી રોકાણો વેચીને લોન ચૂકવવા માટે યેન પાછા ખરીદવા પડી શકે છે. આ પ્રક્રિયા, જેને 'અનવાઇન્ડિંગ' (Unwinding) કહેવાય છે, તે વૈશ્વિક બોન્ડ અને સ્ટોક માર્કેટમાં અચાનક અને તીવ્ર અસ્થિરતા લાવી શકે છે. આ જોખમને કારણે, જાપાની નાણાકીય અધિકારીઓએ કરન્સીની અસ્થિરતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ક્યારેક તેના ઝડપી ઘટાડાને મર્યાદિત કરવા માટે વિદેશી વિનિમય બજારમાં હસ્તક્ષેપ પણ કર્યો છે. યેનની ભવિષ્યની સ્થિરતા મોટે ભાગે આ બાબત પર નિર્ભર રહેશે કે જાપાની વ્યાજદરો અને વૈશ્વિક વ્યાજદરો વચ્ચેનો તફાવત ઓછો થાય છે કે નહીં.