Whalesbook
આયાતમાં રેકોર્ડ ઉછાળો, વેપાર ખાધ વિસ્તરી
જાન્યુઆરી 2026 માં ભારતના વેપાર ખાધ (Trade Deficit) માં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. આ ખાધ $34.68 બિલિયન ની સપાટી વટાવી ગઈ છે, જે છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં સૌથી વધુ છે. જાન્યુઆરી 2025 માં આ ખાધ $23.43 બિલિયન હતી, જે દર્શાવે છે કે સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. આ વધારાનું મુખ્ય કારણ આયાતમાં થયેલો 19.19% નો મોટો ઉછાળો છે, જે $71.24 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે.
ખાસ કરીને સોના અને ચાંદીની આયાતમાં અભૂતપૂર્વ વૃદ્ધિ જોવા મળી. સોનાની આયાતમાં 349.22% નો જંગી વધારો થયો અને તે $12.07 બિલિયન પર પહોંચી ગઈ. જ્યારે ચાંદીની આયાત પણ બમણી થઈને $2 બિલિયન પર પહોંચી ગઈ. અધિકારીઓના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સોના-ચાંદીના ભાવમાં થયેલો વધારો આયાત વધવાનું મુખ્ય કારણ છે.
નિકાસમાં સ્થિરતા, US ટેરિફથી રાહતની આશા
એક તરફ આયાતમાં તોતિંગ ઉછાળો આવ્યો, ત્યારે બીજી તરફ ભારતીય નિકાસ (Exports) માત્ર 0.61% વધીને $36.56 બિલિયન પર સ્થિર રહી. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને અમેરિકા દ્વારા અગાઉ લાદવામાં આવેલા ટેરિફના કારણે નિકાસકારોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. જોકે, સ્થાનિક માંગને કારણે મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો, જે HSBC India Manufacturing PMI માં 55.4 ના સ્તરે દેખાયો.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે, 6 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ અમેરિકાએ ભારતીય ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલા વધારાના ટેરિફમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. આ ટેરિફ 50% થી ઘટાડીને 18% કરવામાં આવ્યા છે, જે એક વચગાળાના વેપાર કરાર બાદ શક્ય બન્યું છે. આ નિર્ણયથી ભારતીય નિકાસકારોને અમેરિકન બજારમાં વધુ સારી પહોંચ અને સ્પર્ધાત્મકતા મળશે તેવી આશા છે.
વિશ્લેષણ: ઐતિહાસિક સંદર્ભ, અનુમાન અને જોખમો
ભારત પરંપરાગત રીતે વેપાર ખાધનો સામનો કરતું આવ્યું છે, જેમાં ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલ અને કિંમતી ધાતુઓની આયાત મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. હાલમાં સોના-ચાંદીની આયાતમાં થયેલો વધારો, જે આંશિક રીતે વૈશ્વિક ભાવવધારાને કારણે છે, તે ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે આ બિન-ઉત્પાદક અસ્કયામતો માટે મોટી રકમનો પ્રવાહ દેશની બહાર જાય છે. વિશ્લેષકોનું અનુમાન છે કે આ આયાતી દબાણને કારણે 2026 માં કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (Current Account Deficit) વધીને $37 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે.
ગુડ્સ સેક્ટરની મુશ્કેલીઓથી વિપરીત, ભારતીય સેવા નિકાસ (Services Exports) મજબૂત સ્થિતિમાં છે અને FY26 માટે $410 બિલિયન થી વધુ રહેવાની ધારણા છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 માટે કુલ નિકાસના લક્ષ્યાંકો મહત્વાકાંક્ષી છે, જેમાં વાણિજ્ય સચિવ $860 બિલિયન થી વધુના કુલ નિકાસનો અંદાજ લગાવે છે, જ્યારે FIEO જેવા ઉદ્યોગ મંડળો $1 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. અમેરિકા દ્વારા ટેરિફ ઘટાડવાથી ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ મળવાની શક્યતા છે, ગોલ્ડમેન સૅક્સે (Goldman Sachs) સુધારેલા વેપારની સંભાવનાઓ અને અનિશ્ચિતતામાં ઘટાવાને કારણે 2026 માટે GDP વૃદ્ધિનો અંદાજ વધારીને 6.9% કર્યો છે. જોકે, ચીન હજુ પણ ભારત માટે આયાતનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત છે, જાન્યુઆરી 2026 માં તેની નિકાસ 16.67% વધી હતી, જે ચીનના મધ્યવર્તી માલસામાન પર નિર્ભરતા દર્શાવે છે.
US વેપાર કરાર અંગેની આશાવાદ છતાં, કેટલાક અંતર્ગત જોખમો યથાવત છે. સોના-ચાંદીની આયાત પરનું ભારે નિર્ભરતા, જે ભાવવધારા અને ઘરેલું રોકાણ માંગને કારણે વધી છે, તે ઉત્પાદક આર્થિક પ્રવૃત્તિ પેદા કર્યા વિના વેપાર ખાધમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. આનાથી દેશની ચુકવણી સંતુલન (Balance of Payments) અને રૂપિયો (Rupee) પર દબાણ આવે છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે 90.65 ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, જે વેપાર ખાધ વધવાની સાથે સંકળાયેલું છે. જ્યારે US ટેરિફમાં ઘટાડો એક સકારાત્મક વિકાસ છે, ત્યારે રત્ન અને ઘરેણાં જેવી નિકાસ પર અગાઉના ઊંચા ટેરિફની અસર સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. જાન્યુઆરીમાં યુએસમાં આ ક્ષેત્રની નિકાસમાં 45% નો ઘટાડો થયો હતો. આ દર્શાવે છે કે ભારતીય નિકાસ વેપાર નીતિઓ અને બજારની પહોંચ પ્રત્યે કેટલી સંવેદનશીલ છે. વધુમાં, કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટમાં વધારાની આગાહીઓ અને વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ સૂચવે છે કે નિકાસ વૃદ્ધિ, ખાસ કરીને ગુડ્સ સેક્ટરમાં, headwinds નો સામનો કરી શકે છે. FY26 માં ગુડ્સ નિકાસમાં સંકોચન (contraction) ની આગાહી, સત્તાવાર આશાવાદી લક્ષ્યાંકોથી વિપરીત, ભારતના નિકાસ ગતિની ટકાઉપણું અંગે મિશ્ર દૃષ્ટિકોણ દર્શાવે છે.
ભવિષ્યનું આઉટલૂક
આગળ જતાં, નવી US વેપાર વ્યવસ્થાની અસરકારક અમલીકવણી અને નિકાસ વોલ્યુમ તથા સ્પર્ધાત્મકતા પર તેની અસરો પર આધાર રાખશે. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષમાં કુલ નિકાસ $860 બિલિયન ને વટાવી જવાનો સત્તાવાર લક્ષ્યાંક છે. સેવા ક્ષેત્ર તેના મજબૂત પ્રદર્શન ચાલુ રાખવાની અપેક્ષા છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ બફર પૂરું પાડશે. જોકે, ખાધના જોખમો ઘટાડવા અને મધ્યમ ગાળામાં આર્થિક વિસ્તરણ જાળવી રાખવા માટે, ખાસ કરીને કિંમતી ધાતુઓમાંથી આયાતી દબાણનું સંચાલન કરવું અને નવા નિકાસ બજારોમાં વૈવિધ્યકરણ કરવું નિર્ણાયક બનશે.