Whalesbook
આયાતનો રાફડો ફાટ્યો, ખાસ કરીને કિંમતી ધાતુઓમાં
ભારતનો Trade Deficit નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં $119.3 બિલિયન રહ્યો, જે FY25 ના $94.6 બિલિયન કરતાં 26% વધુ છે. છેલ્લા 11 વર્ષમાં આ બીજો સૌથી મોટો ઘટાડો છે. આયાતમાં 6.4% નો વધારો જોવા મળ્યો, જે કુલ $979.4 બિલિયન પર પહોંચી છે. ખાસ કરીને સોના અને ચાંદીની ઊંચી કિંમતોએ આયાત ખર્ચમાં મોટો વધારો કર્યો. ગોલ્ડ (Gold) ની આયાત ભાવ વધારાને કારણે અને સિલ્વર (Silver) ની આયાત ભાવ વધારા તેમજ ખરીદીના વધેલા વોલ્યુમને કારણે વધી. માત્ર આ કિંમતી ધાતુઓની આયાતે દેશના આયાત બિલમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો. ફેબ્રુઆરી 2026 માં, સોના-ચાંદીની ખરીદીને કારણે મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) આયાત 24% વધી. ભારતીય રૂપિયો (Indian Rupee) પણ નબળો પડ્યો, જે 15 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ US ડોલર સામે લગભગ 0.01073 પર ટ્રેડ થયો અને પાછલા મહિનામાં 1.12% ઘટ્યો.
નિકાસમાં નજીવો વધારો, પણ આશાસ્પદ ક્ષેત્રો
આ આયાત વૃદ્ધિ છતાં, ભારતે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન નિકાસમાં 4.22% નો વૃદ્ધિ દર જાળવી રાખ્યો. મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) નિકાસ 1% વધીને $441.78 બિલિયન પર પહોંચી. ઇલેક્ટ્રોનિક ગુડ્સ, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ, માંસ, ડેરી અને પોલ્ટ્રી ઉત્પાદનો, મરીન પ્રોડક્ટ્સ, અબરખ અને ખનિજો જેવા ક્ષેત્રોએ આ વૃદ્ધિમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો. ચીન અને સ્પેન તરફની નિકાસમાં અનુક્રમે $5 બિલિયન અને $2 બિલિયન નો નોંધપાત્ર વધારો થયો. અમેરિકા અને UAE તરફની નિકાસમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો, જોકે અમેરિકા સાથેનો Trade Surplus ઘટ્યો. સર્વિસિસ (Services) નિકાસ મજબૂત રહી, જે આખા નાણાકીય વર્ષ માટે અંદાજે $418.31 બિલિયન નોંધાઈ, જે IT અને બિઝનેસ સર્વિસિસ જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
ભૌગોલિક રાજનીતિની અસર અને Trade Flows માં વિક્ષેપ
માર્ચ 2026 માં, પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવે વેપાર પ્રવાહને મોટા પ્રમાણમાં અસર કરી. આ પ્રદેશમાંથી નિકાસમાં 57.95% નો ઘટાડો થયો, જે $3.5 બિલિયન હતો, જ્યારે આયાત 51.6% ઘટી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) અને લાલ સમુદ્ર (Red Sea) જેવા મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગો પરની અસ્થિરતાએ વૈશ્વિક સ્તરે સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) માં વિક્ષેપ, વધતા ફ્રેઇટ ખર્ચ (Freight Cost) અને શિપમેન્ટમાં વિલંબની ચિંતાઓ વધારી. માર્ચ 2026 માં મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) નિકાસ $38.92 બિલિયન રહી, જે માર્ચ 2025 માં $42.05 બિલિયન થી ઓછી હતી. આ વિક્ષેપોને કારણે ફેબ્રુઆરી 2026 માં મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) Trade Deficit વધીને $27.1 બિલિયન થયો, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં લગભગ બમણો હતો.
નવા વેપાર કરારો નિકાસને વેગ આપશે
વૈશ્વિક વેપારની અસ્થિરતાના પ્રતિભાવ રૂપે, ભારત નવા મુક્ત વેપાર કરારો (FTAs) પર સક્રિયપણે કામ કરી રહ્યું છે. યુકે (UK) સાથેનો FTA 1 મે, 2026 થી અમલમાં આવવાની અપેક્ષા છે, જે ભારતીય માલસામાન માટે 99% ડ્યુટી-ફ્રી પ્રવેશ આપશે. ભારત-ઓમાન કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ (CEPA) 1 જૂન સુધીમાં કાર્યરત થવાની ધારણા છે, જે ભારતીય નિકાસ માટે નોંધપાત્ર ડ્યુટી-ફ્રી પહોંચ પ્રદાન કરશે. યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથેના વેપાર સોદાની વાટાઘાટો જાન્યુઆરી 2026 માં પૂર્ણ થઈ હતી, જે 2027 ની શરૂઆતમાં અમલમાં આવવાની અપેક્ષા છે. ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ FTA પણ ટૂંક સમયમાં હસ્તાક્ષર થવાની આશા છે. આ કરારોનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય નિકાસકારો માટે બજારની પહોંચ સુધારવાનો છે.
રેમિટન્સ (Remittances) નો મજબૂત સહારો
આ Trade Deficit ના દબાણ સામે રેમિટન્સ (Remittances) નો પ્રવાહ એક મહત્વપૂર્ણ બફર પૂરો પાડી રહ્યો છે. FY25 માં, ભારતીય રેમિટન્સ (Remittances) એ મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) Trade Deficit ના 47% જેટલા ભંડોળ પૂરું પાડ્યું, જે $135.46 બિલિયન ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું. ડિજિટલાઇઝેશન અને સરહદ પાર સ્થળાંતરમાં વધારાને કારણે રેમિટન્સ બજાર સતત વૃદ્ધિ માટે પ્રોજેક્ટેડ છે. આ ઇનફ્લો (Inflow) એક મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય બફર પ્રદાન કરે છે અને સ્થાનિક આર્થિક વિકાસને ટેકો આપે છે.
Trade Balance માટે જોખમો યથાવત
જોકે નવા વેપાર કરારો અને રેમિટન્સ (Remittances) સકારાત્મક સંકેતો આપી રહ્યા છે, Trade Balance માટે જોખમો યથાવત છે. સોના અને ચાંદી જેવા ભાવ-સંવેદનશીલ આયાતને કારણે વધતો Trade Deficit, ભારતને આયાતી મોંઘવારી (Imported Inflation) અને સંભવિત કરન્સી (Currency) અવમૂલ્યન (Depreciation) સામે ખુલ્લું પાડે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ભૂ-રાજકીય અસ્થિરતા એક મોટો ખતરો છે, જે વેપાર માર્ગોને અસર કરે છે અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં વધારો કરે છે. ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil) ના ભાવમાં વધારો Deficit ને વધુ વધારી શકે છે, કારણ કે પ્રતિ $10 બેરલના વધારાથી Current Account Deficit (CAD) 30-40 બેસિસ પોઈન્ટ વધી શકે છે. ભલે નિકાસ વધી રહી છે, પરંતુ સર્વિસિસ (Services) ની તુલનામાં મર્ચન્ડાઇઝ (Merchandise) નિકાસમાં ધીમી વૃદ્ધિ માલ વેપારમાં નબળાઈ દર્શાવે છે. ભાવ વધતી કોમોડિટીઝ (Commodities) પર વધુ પડતી નિર્ભરતા એક એવી સમસ્યા છે જે Trade Balance પર દબાણ જાળવી રાખી શકે છે. ભારતીય રૂપિયા (Indian Rupee) ના નબળા પડતા વલણમાં વધુ જોખમ છે, જે આયાત ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે.
આર્થિક દૃષ્ટિકોણ સકારાત્મક, પડકારો છતાં
વિશ્લેષકો FY26 માં ભારતનો CAD GDP ના લગભગ 1.0% રહેવાનો અંદાજ લગાવી રહ્યા છે, જે FY25 માં 0.6% થી વધુ છે. તેમ છતાં, અર્થતંત્ર મજબૂત GDP વૃદ્ધિ માટે પ્રોજેક્ટેડ છે, ગોલ્ડમેન સૅક્સ (Goldman Sachs) 2026 માં 6.9% ની વાર્ષિક વૃદ્ધિની અપેક્ષા રાખે છે. ભૂ-રાજકીય પરિબળોથી થતી અસ્થિરતા છતાં, નિફ્ટી 50 (Nifty 50) ઇન્ડેક્સ 15 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ 24,200 પોઈન્ટની ઉપર બંધ રહ્યો, જે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ દર્શાવે છે. નિફ્ટી કેપિટલ માર્કેટ્સ (Nifty Capital Markets) ઇન્ડેક્સ પણ 2026 માં અત્યાર સુધી Nifty 50 કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે.