Whalesbook
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવના કારણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ $104.82 પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયું છે. આ સ્થિતિ ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તેનાથી આયાત ખર્ચ વધે છે અને રૂપિયા પર દબાણ આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુએસ ડોલર ઇન્ડેક્સ (DXY) પણ 97.9845 ની નજીક મજબૂત રહ્યો, જેણે ઉભરતી બજારોની કરન્સી સામે ડોલરને વધુ તાકાત આપી.
આ સ્થિતિ વચ્ચે, ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે 82 પૈસા ઘટીને 95.31 ના ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે ગબડી ગયો છે.
આ બાહ્ય દબાણોનો સામનો કરવા અને વિદેશી હુંડિયામણ બચાવવા માટે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશભરમાં austerity (ખર્ચ ઘટાડા)ના પગલાં ભરવાની અપીલ કરી છે. નાગરિકોને સોનાની ખરીદી મોકૂફ રાખવા, ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવા અને બિનજરૂરી વિદેશ પ્રવાસો મર્યાદિત કરવા જેવા પગલાં સૂચવવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદેશી હુંડિયામણ ભંડારનું સંરક્ષણ કરવાનો અને વર્તમાન ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) ને નિયંત્રિત કરવાનો છે, જે વધતા ક્રૂડ ભાવને કારણે વધી રહી છે.
ભારત માટે સોનું તેલ પછીનું બીજું સૌથી મોટું આયાતી ઉત્પાદન છે, જે નાણાકીય વર્ષ FY2024-25 માં $58 બિલિયન નું રહ્યું હતું. આ પહેલને વર્તમાન ખાતાની ખાધને પહોંચી વળવાની રણનીતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
એક તરફ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવનો માર છે, તો બીજી તરફ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી સતત નાણાં ઉપાડી રહ્યા છે. શુક્રવારે FIIs એ ₹4,110.60 કરોડ ના શેર વેચ્યા હતા. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં, FIIs એ ભારતીય ઇક્વિટીમાંથી લગભગ $22 બિલિયન ની આસપાસ નાણાં ઉપાડ્યા છે, જે છેલ્લા 14 વર્ષના સૌથી મોટા આઉટફ્લોમાંનો એક છે. આના કારણે ભારતીય શેરબજારોમાં તેમનું હોલ્ડિંગ 14 વર્ષના નીચા સ્તરે પહોંચી ગયું છે.
આ સ્થિતિને કારણે, ભારતનો વિદેશી હુંડિયામણ ભંડાર પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે. 1 મે ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં, તે $7.794 બિલિયન ઘટીને $690.693 બિલિયન પર આવી ગયો છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં આ ભંડાર $728.494 બિલિયન ની ઊંચાઈએ હતો.
આ સંયુક્ત દબાણો ભારતના આર્થિક સ્થિરતા માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરે છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં રૂપિયો લગભગ 12.00% જેટલો ઘટ્યો છે અને ભૌગોલિક રાજકીય આંચકાઓ પ્રત્યે તે અત્યંત સંવેદનશીલ રહ્યો છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની ખાડીમાંથી થતા તેલના પરિવહન પર ભારતની ભારે નિર્ભરતા તેને સપ્લાય અવરોધો અને ભાવ વધારા સામે વધુ નબળો પાડે છે. વધતા તેલ અને સોનાના આયાત બિલને કારણે વધી રહેલી વર્તમાન ખાતાની ખાધ રૂપિયા પર સતત દબાણ લાવે છે અને વિદેશી રોકાણને પણ નિરુત્સાહિત કરી શકે છે. વિશ્લેષકો નજીકના ભવિષ્યમાં રૂપિયામાં વધુ અસ્થિરતાની આગાહી કરી રહ્યા છે, અને તેને 94.75 થી 95.50 ની વચ્ચે વેપાર થવાની અપેક્ષા છે. 2026 ના અંત સુધીમાં USD/INR વિનિમય દર 98.3904 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.