ભારતીય અર્થતંત્રમાં દમખમ, પણ શેરબજાર લાલઘૂમ: જાણો શું છે કારણ?

અર્થતંત્રની તાકાત અને બજારની નબળાઈ: એક ડ્યુઅલ પિક્ચર

ભારતીય અર્થતંત્ર આ સમયે એક અનોખી સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ, દેશ મજબૂત ઘરેલું માંગ (domestic demand) અને નાણાકીય શિસ્ત (fiscal discipline) સાથે વૃદ્ધિના સંકેતો આપી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ, જાન્યુઆરી મહિનામાં શેરબજારમાં ઘટાડો અને વિદેશી રોકાણકારો (FII) દ્વારા મોટા પાયે વેચવાલી જોવા મળી છે. આ સ્થિતિ રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે, કારણ કે મેક્રો ઇકોનોમિક્સના હકારાત્મક આંકડા બજારમાં સતત તેજી લાવી શકતા નથી.

નાણાકીય શિસ્ત અને વિકાસના લક્ષ્યાંક

સરકાર નાણાકીય ખાધ (fiscal deficit) ને નિયંત્રણમાં રાખવા પ્રતિબદ્ધ છે. FY26 માટે નાણાકીય ખાધનો લક્ષ્યાંક 4.4% રાખવામાં આવ્યો છે, અને FY27 માટે તેને ઘટાડીને 4.3% કરવાનો ઉદ્દેશ છે. લાંબા ગાળે, 2031 સુધીમાં ડેટ-ટુ-જીડીપી રેશિયો (debt-to-GDP ratio) ઘટાડીને 50% સુધી લાવવાનું લક્ષ્ય છે. આ માટે FY27 માં 10% નો નોમિનલ જીડીપી ગ્રોથ (nominal GDP growth) ધારવામાં આવ્યો છે. આ નાણાકીય શિસ્તને કારણે S&P ગ્લોબલ રેટિંગ્સ (S&P Global Ratings) પણ ભારતના 4.3% ના નાણાકીય ખાધના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવાની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

ઘરેલું માંગમાં તેજી

'સામાન્ય માણસ'ની ખરીદ શક્તિમાં સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે. જાન્યુઆરીમાં વાહનોના રજીસ્ટ્રેશનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે; ટુ-વ્હીલરમાં 20.6% અને ટ્રેક્ટરમાં 22.6% નો મજબૂત વૃદ્ધિ દર જોવા મળ્યો છે. યુપીઆઈ (UPI) અને આઇએમપીએસ (IMPS) જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સમાં પણ 18.7% નો વધારો થયો છે, જે ડિજિટલ પેમેન્ટ્સના વધતા ઉપયોગને દર્શાવે છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસ સેક્ટરના PMI (Purchasing Managers' Index) પણ વિસ્તરણ ઝોનમાં છે, જે અનુક્રમે 55.4 અને 58.5 નોંધાયા છે.

વૈશ્વિક વેપાર અને સંભાવનાઓ

યુએસ-ભારત વેપાર કરાર (US-India trade deal) ની સંભાવના પણ મહત્વની છે. જો આ કરાર થાય, તો આયાત પરના ટેરિફ 50% થી ઘટાડીને 18% કરી શકાય છે, જે ભારતની નિકાસને મોટો વેગ આપશે. નિષ્ણાંતો માને છે કે તેનાથી વાર્ષિક જીડીપી ગ્રોથમાં લગભગ 0.2% નો વધારો થઈ શકે છે. વૈશ્વિક વેપાર તણાવ હોવા છતાં, ભારતની નિકાસ સ્થિર રહેવાની અપેક્ષા છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સ (Goldman Sachs) એ 2026 માટે ભારતનો વાસ્તવિક જીડીપી ગ્રોથ (real GDP growth) 6.9% અને 2027 માટે 6.8% રહેવાની આગાહી કરી છે.

RBI ની સ્થિર નીતિ

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ વ્યાજ દરોમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. રેપો રેટ 5.25% પર યથાવત છે અને નીતિગત વલણ (policy stance) તટસ્થ (neutral) રાખવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણય ફુગાવાને નિયંત્રણમાં રાખવાની સફળતા દર્શાવે છે. ડિસેમ્બર 2025 માં CPI ફુગાવો 1.33% હતો, જે RBI ના લક્ષ્યાંકની અંદર છે. FY27 માટે ફુગાવાનો અંદાજ લગભગ 4% છે, જે વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ સૂચવે છે. આ સ્થિર વ્યાજ દર ગ્રાહકો અને સરકાર બંને માટે ફાયદાકારક છે.

બજારમાં વેચવાલીનું કારણ શું?

આટલા બધા હકારાત્મક આર્થિક સંકેતો હોવા છતાં, જાન્યુઆરીમાં ભારતીય શેરબજાર વૈશ્વિક બજારોની સરખામણીમાં નબળું રહ્યું. જ્યાં યુએસ માર્કેટ્સ (S&P 500) માં +1.37% નો વધારો થયો અને ચીન (+4.66%) તથા કોરિયા (+28.11%) જેવા ઉભરતા બજારોમાં પણ તેજી જોવા મળી, ત્યાં ભારતીય Nifty 50 માં 3.1% નો ઘટાડો થયો. સ્મોલ-કેપ ઇન્ડેક્સમાં 4.7% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો. આ નબળાઈનું મુખ્ય કારણ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) દ્વારા કરવામાં આવેલી $3.2 બિલિયન ની ચોખ્ખી વેચવાલી છે. જોકે ઘરેલું સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DII) એ $7.6 બિલિયન નું રોકાણ કર્યું, તેમ છતાં FII ની સતત વેચવાલી બજારના સેન્ટિમેન્ટને નકારાત્મક અસર કરી રહી છે. કેટલાક નિષ્ણાતો મોંઘા વેલ્યુએશન (valuations) અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓને પણ આ વેચવાલીનું કારણ ગણાવી રહ્યા છે.

ભવિષ્યની દિશા

નિષ્ણાંતો ભારતના આર્થિક વિકાસ પ્રત્યે સાવચેતીપૂર્વક આશાવાદી (cautiously optimistic) છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સ 2026 અને 2027 માં 6.9% અને 6.8% જીડીપી વૃદ્ધિની આગાહી કરે છે, જ્યારે ડેલૉઇટ (Deloitte) FY25-26 માટે 7.5%-7.8% અને FY26-27 માટે 6.6%-6.9% વૃદ્ધિનો અંદાજ લગાવે છે. મોર્ગન સ્ટેનલી (Morgan Stanley) પણ નાણાકીય ધારણાઓને વાસ્તવિક માને છે. હવે મુખ્ય ધ્યાન એ રહેશે કે મજબૂત ઘરેલું માંગ અને સરકારી નીતિઓ ક્યાં સુધી ખાનગી રોકાણ અને કોર્પોરેટ કમાણીમાં સ્થિર વૃદ્ધિ લાવી શકે છે, જેથી વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ફરી જીતી શકાય.