ભારતના મુખ્ય જળાશયોમાં પાણીનો જથ્થો ઘટીને **72%** પર પહોંચ્યો છે, જે ઐતિહાસિક સરેરાશ કરતા **12%** ઓછો છે. નબળા ચોમાસાને કારણે **51** ડેમ અડધી ક્ષમતા પર આવી ગયા છે, જેની સીધી અસર રવી પાક, ખેતી અને હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર જનરેશન પર પડી શકે છે.
૧ ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ પ્રાપ્ત ડેટા મુજબ, ભારતના મુખ્ય જળાશયોમાં પાણીની સ્થિતિ અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બની છે. જોકે એકંદર ક્ષમતા 72% દેખાય છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આ સંગ્રહ છેલ્લા 10 વર્ષની સરેરાશ કરતા 12 ટકા પોઈન્ટ્સ નીચે છે.
આ સ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ નબળું ચોમાસું છે, જેમાં સરેરાશ કરતા 13% ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો. દેશના લગભગ 45% ભાગમાં પૂરતો વરસાદ ન પડવાને કારણે 51 મુખ્ય ડેમમાં પાણીનો જથ્થો 50% કે તેથી ઓછો થઈ ગયો છે.
કૃષિ અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર અસર
પાણીની અછતની સૌથી મોટી અસર આગામી રવી સીઝન પર જોવા મળશે. સિંચાઈ માટે પાણીની અછતને કારણે ખેતીના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે અથવા વાવણી હેઠળનો વિસ્તાર ઘટી શકે છે. રોકાણકારો માટે આ એક અનિશ્ચિતતા છે, કારણ કે ખેડૂતોની આવક ઘટવાથી FMCG, ટ્રેક્ટર અને ઓટોમોબાઈલ જેવા સેક્ટર્સની ગ્રામીણ માંગ પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. વધુમાં, પાક ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાથી ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધતા મોંઘવારી (Inflation) વધી શકે છે.
હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર સામે પડકાર
પાણીના નીચા સ્તરને કારણે જળવિદ્યુત મથકોની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા પર અસર થઈ છે. પાવર કંપનીઓએ હવે કોલસા કે ગેસ આધારિત થર્મલ પાવર પર વધુ નિર્ભર રહેવું પડશે, જેનાથી ઓપરેશનલ ખર્ચ વધી શકે છે અને માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. ખાસ કરીને જે રાજ્યો હાઇડ્રો-પાવર પર વધુ નિર્ભર છે ત્યાં વીજ પુરવઠામાં સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે.
પ્રાદેશિક અસમાનતા
દક્ષિણ ભારતમાં સ્થિતિ સૌથી ગંભીર છે, જ્યાં જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર 50% થી નીચે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં પાણીનો પુરવઠો જાળવી રાખવો અને ઉદ્યોગો માટે પાણીની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી એક મોટો વહીવટી પડકાર બનશે. રોકાણકારોએ હવે India Meteorological Department (IMD) ના રિપોર્ટ્સ અને સરકારના આગામી પોલિસી નિર્ણયો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.