ભારતમાં ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણનો પ્રવાહ સપ્ટેમ્બર **2026** સુધીમાં **₹99.7 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી ગયો છે. IT અને પાવર સેક્ટરમાં વિસ્તરણ આ તેજીનું મુખ્ય કારણ છે, પરંતુ પાવર ટ્રાન્સમિશનમાં રહેલી ખામી અને અમુક રાજ્યોમાં કેન્દ્રિત પ્રોજેક્ટ્સ રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
ભારતીય કોર્પોરેટ જગત મોટા રોકાણના મૂડમાં છે. યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયા રિસર્ચના તાજા આંકડા મુજબ, ખાનગી ક્ષેત્રનું કુલ રોકાણ આયોજન ₹99.7 લાખ કરોડના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યું છે, જે ગત વર્ષની સરખામણીએ 39% નો મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે. આ તેજી પાછળ IT સર્વિસીસ અને પાવર સેક્ટર મુખ્ય ડ્રાઈવર છે.
મેગા-પ્રોજેક્ટ્સ તરફ ઝુકાવ
આંકડા દર્શાવે છે કે રોકાણનું મૂલ્ય તો વધ્યું છે, પરંતુ નવા પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો નથી. છેલ્લા બે વર્ષમાં રોકાણના મૂલ્યમાં 87% નો વધારો થયો છે, જ્યારે પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યામાં માત્ર 18% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે કંપનીઓ હવે નાના પ્રોજેક્ટ્સને બદલે ગણ્યા-ગાંઠ્યા મોટા મેગા-પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. રોકાણકારો માટે આ જોખમી છે, કારણ કે એક પણ મોટા પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ કંપનીની નાણાકીય તબિયત પર ભારે અસર કરી શકે છે.
પાવર સેક્ટરમાં મોટું જોખમ
IT અને પાવર સેક્ટર કુલ વાર્ષિક વૃદ્ધિમાં 87% હિસ્સો ધરાવે છે. જો કે, પાવર સેક્ટરમાં મોટું અસંતુલન છે. પાવર જનરેશન (વીજળી ઉત્પન્ન કરવા) માટે ₹32 લાખ કરોડનું આયોજન છે, પરંતુ ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે માત્ર ₹0.17 લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ ગેપ જો ભરાશે નહીં, તો પાવર પ્લાન્ટ્સ બની જશે પણ વીજળી પહોંચાડવા માટેનું નેટવર્ક નબળું સાબિત થશે, જે લાંબા ગાળે કંપનીઓના રેવન્યુને અસર કરી શકે છે.
ભૌગોલિક જોખમ (Geographic Concentration)
રોકાણનું કેન્દ્રિકરણ પણ એક મોટું પાસું છે. મહારાષ્ટ્ર, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગાણા, ઓડિશા અને ઉત્તર પ્રદેશ - આ 5 રાજ્યોમાં કુલ પ્રોજેક્ટ્સના 94% આવેલા છે. ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર એકલું 29% હિસ્સો ધરાવે છે. આનો મતલબ એ છે કે જો આ રાજ્યોમાં જમીન સંપાદન કે પોલિસીમાં કોઈ ફેરફાર થાય, તો સમગ્ર દેશના રોકાણ ચક્ર પર તેની નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
આગામી સમયમાં, બજાર માટે સૌથી મહત્વનું એ જોવાનું રહેશે કે આ મેગા-પ્રોજેક્ટ્સનું એક્ઝિક્યુશન કેવી રીતે થાય છે. હવે માત્ર જાહેરાતો પર ધ્યાન આપવાને બદલે, પ્રોજેક્ટ્સના ગ્રાઉન્ડ લેવલના અમલીકરણ અને ફાઇનાન્સિંગ સ્ટ્રક્ચર પર નજર રાખવી અનિવાર્ય છે.