ભારતમાં વીજળીની માંગ વિક્રમી ઊંચાઈએ, સરકાર 'ક્રાઇસિસ'ના દાવાઓને ફગાવે છે!

PIB ની ફેક્ટ-ચેકિંગ યુનિટ એ આ દાવાઓને 'બિનજરૂરી ગભરાટ ફેલાવવા'ના પ્રયાસ ગણાવ્યા. PIB એ સ્પષ્ટ કર્યું કે 2 મે, 2026 ના રોજ વીજળીની પીક ડિમાન્ડ 229 GW નોંધાઈ હતી અને તેને પૂરી કરવા માટે પૂરતો કોલસાનો સ્ટોક 53.702 મિલિયન ટન (MT) ઉપલબ્ધ હતો. સરકારે ખાતરી આપી છે કે વીજળીની ઉપલબ્ધતા પૂરતી છે અને ગ્રીડ ઓપરેશન નિયમિત પ્રોટોકોલ મુજબ ચાલી રહ્યા છે.

આ સત્તાવાર નિવેદન સામે, એપ્રિલ 2026 ના અંતમાં નોંધાયેલી ઉચ્ચતમ માંગના અહેવાલો ચિંતા જગાવે છે. તીવ્ર ગરમીના કારણે 25 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ દેશની વીજળીની માંગ વિક્રમી 256 GW પર પહોંચી ગઈ હતી, જે અગાઉના તમામ રેકોર્ડ તોડી રહી હતી. ઉનાળા 2026 દરમિયાન, સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં માંગ 255-260 GW અને અત્યંત ગરમી દરમિયાન 275 GW થી પણ વધી જવાની આગાહી છે. PIB દ્વારા જણાવેલ 229 GW અને એપ્રિલના ઉચ્ચ આંકડા વચ્ચેનો તફાવત સૂચવે છે કે વાસ્તવિક સમયમાં ગ્રીડ મેનેજમેન્ટ અને રિપોર્ટિંગમાં જટિલતાઓ હોઈ શકે છે.

મે 2026 ની શરૂઆતના ડેટા મુજબ, કોલસાનો સ્ટોક 83 દિવસથી વધુ સમય માટે પૂરતો હતો, જે સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાયેલા દાવાઓથી તદ્દન વિપરીત છે કે 19 થર્મલ પ્લાન્ટ્સ ફક્ત 4 દિવસના સપ્લાય પર કાર્યરત હતા. જોકે, સૌર ઉર્જા ઉત્પાદન ઘટ્યા પછી સાંજના સમયે વીજળીની માંગમાં અચાનક થયેલા વધારાને પહોંચી વળવા માટે જરૂરી ઝડપી પાવર રેમ્પ-અપ અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. ભારતીય ગ્રીડ 50 Hz પર કાર્ય કરે છે, જેની સ્વીકાર્ય આવર્તન (frequency) મર્યાદા 49.5-50.5 Hz છે. 49.75 Hz સુધીની ફ્રીક્વન્સીમાં ઘટાડો લોડ-શેડિંગના ટ્રિગર 49.7 Hz ની ખૂબ નજીક હોવાનું દર્શાવે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે, પશ્ચિમ એશિયામાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે ફોસિલ ફ્યુઅલ સપ્લાય ચેઇન અને ભાવની અસ્થિરતા અંગેની ચિંતાઓ વધી છે. આ સંજોગોમાં, ભારત કોલસા ગેસિફિકેશન યોજના પર ₹37,500 કરોડના પ્રોત્સાહન સાથે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. સાથે સાથે, ભારતનો રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્ર પણ ભારે રોકાણ આકર્ષી રહ્યો છે. જોકે, ઊર્જા ક્ષેત્રનું માર્કેટ પ્રદર્શન મિશ્ર છે; નિફ્ટી એનર્જી ઇન્ડેક્સ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે, પરંતુ ઘણા શેર ઓવરબોટ ઝોનમાં છે. બર્નસ્ટાઇનના વિશ્લેષકો વધતી માંગની આગાહી કરે છે પરંતુ ચેતવણી આપે છે કે કમાણી (earnings) તે મુજબ નહીં વધે, અને તેઓ NTPC અને લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T) જેવા શેર પસંદ કરે છે.

સત્તાવાર ખાતરીઓ છતાં, ભારતીય પાવર ગ્રીડ માળખાકીય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આર્થિક વૃદ્ધિ અને કૂલિંગની જરૂરિયાતોને કારણે પીક ડિમાન્ડમાં ઝડપી વૃદ્ધિ, ખાસ કરીને સાંજના સમયે સૌર ઉર્જા ઘટ્યા પછી, સિસ્ટમની ક્ષમતાને સતત પરીક્ષણમાં મૂકે છે. રિપોર્ટેડ ફ્રીક્વન્સી ઘટાડા ગ્રીડ પરના તણાવને દર્શાવે છે. ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ (DISCOMs) ની નાણાકીય સ્થિતિ અને ટ્રાન્સમિશન મર્યાદાઓ પણ સમસ્યાઓમાં વધારો કરે છે. રિન્યુએબલ એનર્જીની અનિશ્ચિતતાને કારણે સ્ટોરેજ અને ગ્રીડ ફ્લેક્સિબિલિટીમાં મોટા રોકાણની જરૂર છે, જે વિસ્તારોમાં ભારત હજુ પાછળ છે.

ભારતનો ઊર્જા ક્ષેત્ર તીવ્ર માંગ વૃદ્ધિ અને વ્યૂહાત્મક નીતિગત ફેરફારો વચ્ચે નેવિગેટ કરી રહ્યું છે. કોલસા ગેસિફિકેશન અને રિન્યુએબલ એનર્જીમાં રોકાણ ઊર્જા સુરક્ષા અને સંક્રમણ બંને માટે દ્વિ-માર્ગી અભિગમ દર્શાવે છે. જેમ જેમ માંગ વધતી રહેશે, તેમ તેમ ઊર્જા કંપનીઓની કમાણીને અસર થઈ શકે છે. રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા અને વિશ્વસનીય વીજળી પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે સિસ્ટમની ક્ષમતા, વેરીએબલ એનર્જી સ્ત્રોતોનું એકીકરણ અને પીક પીરિયડ દરમિયાન ગ્રીડ સ્થિરતા જાળવી રાખવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બનશે.