Whalesbook
વસ્તી વૃદ્ધિ દર ઘટવાનો ફાયદો
આ માથાદીઠ આવકની વૃદ્ધિમાં આવેલી તેજી સીધી રીતે દેશની વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં આવેલા ઘટાડા સાથે જોડાયેલી છે. RBI ડેપ્યુટી ગવર્નર પૂનમ ગુપ્તાએ જણાવ્યું કે, મૃત્યુદર કરતાં પ્રજનન દરમાં ઝડપી ઘટાડો થવાને કારણે 1980ના દાયકાથી વસ્તી વૃદ્ધિ ધીમી પડી છે. આ Aataik Parivartan (વૈશ્વિક સ્તરે જોવા મળતું) વધતી સમૃદ્ધિ અને શિક્ષણના સ્તરમાં સુધારાનું પરિણામ છે. આ કારણે, માથાદીઠ આવક 1981માં આશરે $274 થી વધીને 2024માં અંદાજે $2700 સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે લગભગ દસ ગણો વધારો દર્શાવે છે. ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) ના અનુમાનો સૂચવે છે કે આ તેજી ચાલુ રહેશે, જેમાં 2026 સુધીમાં $3051 અને 2030 સુધીમાં $4346 સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે. આ વૃદ્ધિ અગાઉના દાયકાઓ કરતાં ઘણી ઝડપી છે, જ્યાં આવક બમણી થવામાં 23 વર્ષ લાગ્યા હતા, જ્યારે પછીના 22 વર્ષમાં આવક પાંચ ગણી વધી હતી.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની સ્થિતિ અને આર્થિક વૃદ્ધિ
તેજી ફક્ત દેશની અંદર જ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પણ ભારતની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત બની રહી છે. 1990ના દાયકાની શરૂઆતથી ભારતનો આર્થિક વિકાસ વૈશ્વિક વૃદ્ધિ દર કરતાં સતત વધુ રહ્યો છે. આના કારણે વિશ્વના અર્થતંત્રમાં ભારતનો હિસ્સો 1991માં આશરે 1.1% થી વધીને 2024માં અંદાજે 3.5% થયો છે. માથાદીઠ GDP (Per Capita GDP) માં વૈશ્વિક સરેરાશની સરખામણીએ ભારતનું અંતર ઘટ્યું છે, જે 1991માં લગભગ 7% હતું તે વધીને 2024માં લગભગ 20% થયું છે. GDP વૃદ્ધિ દર પણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે, જે 1980ના દાયકામાં સરેરાશ 5.7% હતો તે વધીને છેલ્લા ચાર વર્ષમાં 7.7% થયો છે. આ સતત વૃદ્ધિ ચીન અને બ્રાઝિલ જેવા અન્ય ઉભરતા બજારો કરતાં વધુ સ્થિર રહી છે.
મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિરતા અને નીતિગત સુસંગતતા
આ સકારાત્મક ચિત્રની પાછળ ભારતનું મજબૂત મેક્રોઇકોનોમિક વાતાવરણ (Macroeconomic Stability) પણ મહત્વનો ભાગ ભજવી રહ્યું છે. ફુગાવા, ચાલુ ખાતા અને રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) જેવા મુખ્ય આર્થિક સૂચકાંકો (Indicators) સતત સ્થિરતા દર્શાવી રહ્યા છે. છેલ્લા ચાર દાયકાઓમાં આ સૂચકાંકો સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ રેન્જમાં રહ્યા છે, અને તાજેતરના વર્ષોમાં તેમાં વધુ સુધારો જોવા મળ્યો છે. નીતિઓમાં સ્થિરતા અને અનુમાનિતતા, તેમજ વપરાશ (Consumption) અને નિકાસ (Exports) દ્વારા સમર્થિત મજબૂત સ્થાનિક માંગ (Domestic Demand) આ સતત આર્થિક વિકાસને વેગ આપી રહ્યા છે.
સંભવિત પડકારો
જોકે, આ તેજીની સાથે કેટલાક સંભવિત પડકારો પણ છે. વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) અને વેપાર નીતિઓમાં ફેરફાર વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા (Supply Chains) અને નિકાસ-આધારિત વૃદ્ધિને અસર કરી શકે છે. માથાદીઠ આવક વધી રહી હોવા છતાં, આર્થિક લાભોનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવા અને તેને સમાન રીતે વહેંચવા માટે માળખાકીય સુધારા (Structural Reforms) ની ગતિ વધારવાની જરૂર પડી શકે છે. ચીન જેવા સ્પર્ધકો પણ વસ્તી વિષયક પરિવર્તનોનો સામનો કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશો ફુગાવા અને દેવા વ્યવસ્થાપન સાથે વૃદ્ધિને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. વૈશ્વિક વ્યાજ દરોમાં વધારો અથવા સતત ફુગાવાને કારણે ભારતીય અર્થતંત્ર પર દબાણ આવી શકે છે.
ભવિષ્યનો આઉટલૂક
ભવિષ્યમાં, ભારતની માથાદીઠ આવક વૃદ્ધિ મજબૂત રહેવાની અપેક્ષા છે. વિશ્લેષકો (Analysts) મોટાભાગે મજબૂત આર્થિક વિસ્તરણ ચાલુ રહેવાની આગાહી કરી રહ્યા છે. સરકારનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ (Infrastructure Development) અને ઉત્પાદન પ્રોત્સાહન (Manufacturing Incentives) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું ઘરેલું ઉત્પાદન અને વપરાશને વધુ વેગ આપશે. જોકે, આ લક્ષ્યાંકોની સફળતા સરકાર દ્વારા વધુ આર્થિક સુધારા લાગુ કરવાની અને બદલાતા વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવસ્થા (Global Economic Order) ની જટિલતાઓને નેવિગેટ કરવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.