Whalesbook
'ઇન્વેન્ટેડ ઇન ઇન્ડિયા' થી રેકોર્ડ પેટન્ટ વૃદ્ધિ
ભારતના ઇનોવેશન ક્ષેત્રમાં આ વખતે જોરદાર વિકાસ જોવા મળ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (FY26) માં પેટન્ટ ફાઈલિંગમાં 30.2% નો વધારો થયો છે અને કુલ 143,729 અરજીઓ નોંધાઈ છે. આ સતત આઠમું વર્ષ છે જ્યારે ડબલ-ડિજિટ ગ્રોથ જોવા મળ્યો છે. ખાસ વાત એ છે કે ભારતીય સંસ્થાઓ અને ઇનોવેટર્સ દ્વારા 69% થી વધુ અરજીઓ કરવામાં આવી રહી છે, જે 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા' થી 'ઇન્વેન્ટેડ ઇન ઇન્ડિયા' તરફના બદલાવનો સંકેત આપે છે. તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યો આ વૃદ્ધિમાં અગ્રેસર છે. લગભગ 95% અરજીઓ ઓનલાઈન ફાઈલ થઈ રહી છે, જે સરકારી પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવે છે.
ભારતનો ગ્લોબલ રેન્ક અને વૃદ્ધિના કારણો
આ સતત વૃદ્ધિને કારણે, ભારત હવે વિશ્વનો છઠ્ઠો સૌથી મોટો પેટન્ટ ફાઈલર બની ગયો છે. FY25 માં ટ્રેડમાર્ક અને પેટન્ટ સહિત કુલ IPR અરજીઓ 7.5 લાખ (0.75 million) ની નજીક પહોંચી ગઈ છે. સ્ટાર્ટઅપ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે ફીમાં ઘટાડો, ઝડપી પરીક્ષણ અને પ્રો બોનો સેવાઓ જેવી સરકારી પહેલ આ વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ખાસ કરીને, FY26 માં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ કુલ ફાઈલિંગમાં 36.5% નો ફાળો આપ્યો છે, જે સંશોધન પર મજબૂત શૈક્ષણિક ધ્યાન દર્શાવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે, જ્યારે ચીન 1.8 મિલિયન અરજીઓ સાથે ટોચ પર છે, ત્યારે ભારતે 19.1% નો વૃદ્ધિ દર દર્શાવ્યો છે, જે મુખ્ય દેશોમાં સૌથી વધુમાંનો એક છે. આ દર્શાવે છે કે હવે બિન-રહેવાસીઓ કરતાં ભારતીય રહેવાસીઓ દ્વારા વધુ અરજીઓ કરવામાં આવી રહી છે.
માત્રા પર ગુણવત્તા: R&D માં અંતર અને મંજૂરીમાં વિલંબ
જોકે, પેટન્ટ ફાઈલિંગની મોટી સંખ્યામાં વધારા છતાં, તેની ગુણવત્તા અને આર્થિક અસર અંગે પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. સંશોધન અને વિકાસ (R&D) પર ભારતનો કુલ ખર્ચ GDP ના લગભગ 0.64% છે, જે યુએસ (~3.5%), ચીન (~2.5%) અને દક્ષિણ કોરિયા (~5.21%) જેવા વૈશ્વિક લીડર્સ કરતાં ઘણો ઓછો છે. આ અંતર ઉચ્ચ-મૂલ્યના સંશોધનને મર્યાદિત કરે છે અને અદ્યતન ક્ષેત્રોમાં આયાતી IP પર નિર્ભરતા વધારે છે. વધુમાં, છેલ્લા ચાર વર્ષમાં પેટન્ટ ફાઈલિંગ બમણા કરતાં વધુ થયા છે, પરંતુ મંજૂર થયેલા પેટન્ટ તે ગતિ જાળવી શક્યા નથી; FY25 માં મંજૂરીઓ અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં ઘટી હતી, જેનો એક ભાગ પરીક્ષક ભરતીના પડકારોને કારણે છે. ફાઈલિંગ અને મંજૂરી વચ્ચેનું આ અંતર પરીક્ષણ સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા અને ગુણવત્તા કરતાં સંખ્યા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ચિંતાઓ વધારે છે. હાઈ-ટેક પેટન્ટમાં હજુ પણ વિદેશી કંપનીઓનો દબદબો છે, જે ઘરેલું વ્યાપારીકરણ અને મૂલ્ય નિર્ધારણમાં અંતર સૂચવે છે. પેટન્ટ પરીક્ષણના લાંબા સમયગાળા, ભલે ઓછા થયા હોય, વૈશ્વિક સ્પર્ધકોની તુલનામાં એક પડકાર રહે છે.
જ્ઞાન અર્થતંત્ર તરફનો માર્ગ
ભારત 'વિકસિત ભારત@2047' ના લક્ષ્યાંક સાથે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશનનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. અનુસંધાન નેશનલ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ANRF) જેવી પહેલો અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એક સંકલિત ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. સ્થાનિક સ્ત્રોતો, ખાસ કરીને પેટન્ટ ફાઈલિંગમાં સતત વૃદ્ધિ, દેશના ઇનોવેશન બેઝના પરિપક્વતાનો સંકેત આપે છે. આ ક્ષમતાને પ્રાપ્ત કરવા માટે સતત નીતિગત સમર્થન, R&D રોકાણમાં નોંધપાત્ર વધારો અને નવીનતાઓનું નક્કર આર્થિક મૂલ્યમાં રૂપાંતર લાવવા પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર પડશે.