Whalesbook
પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનો જબરદસ્ત વિકાસ
ભારતીય રોકાણ જગતમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. પેસિવ ફંડ્સ હવે ફક્ત એક વૈકલ્પિક વિકલ્પ નહીં, પરંતુ ઘણા પોર્ટફોલિયોનો મુખ્ય હિસ્સો બની ગયા છે. પેસિવ ફંડ્સમાં એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) વર્ષ 2025 ના અંત સુધીમાં અંદાજે ₹14-15 લાખ કરોડ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. આ એક અસાધારણ વૃદ્ધિ છે, જે 2018 માં ₹1 લાખ કરોડ થી પણ ઓછા AUM ની સરખામણીમાં લગભગ 18 ગણી વધારે છે. ભારતના કુલ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ AUM, જે 2025 ના અંતમાં લગભગ ₹80-81 લાખ કરોડ હતો, તેમાં પેસિવ ફંડ્સનો હિસ્સો લગભગ 18% થઈ ગયો છે. આ વૈશ્વિક પ્રવાહ સાથે સુસંગત છે, જ્યાં વિકસિત બજારોમાં સક્રિય મેનેજમેન્ટની જગ્યા પેસિવ સ્ટ્રેટેજી લઈ રહી છે.
ફક્ત ઇન્ડેક્સ ટ્રેકિંગથી આગળ વધી રહ્યા છે રોકાણકારો
ભારતમાં પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનો વિકાસ માત્ર NIFTY 50 કે BSE SENSEX જેવા મુખ્ય ઇન્ડેક્સને ટ્રેક કરવા પૂરતો સીમિત નથી. રોકાણકારોનો રસ ઘણો વિસ્તર્યો છે, જે વધુ વિવિધ પ્રકારના પેસિવ પ્રોડક્ટ્સ તરફ વળ્યો છે. ચોક્કસ સેક્ટર, મોમેન્ટમ, ક્વોલિટી અને લો-વોલેટિલિટી જેવા ફેક્ટર-આધારિત સ્ટ્રેટેજી અને થીમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સમાં માંગ વધી છે. ગોલ્ડ અને સિલ્વર જેવા કોમોડિટી ETFs માં પણ નોંધપાત્ર ઇન્ફ્લો જોવા મળ્યો છે, જે ઇક્વિટી સિવાયના ક્ષેત્રોમાં પણ પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનો વિસ્તાર દર્શાવે છે. આ વૈવિધ્યકરણ રોકાણકારોના પરિપક્વ થતા બેઝ અને લક્ષિત માર્કેટ એક્સપોઝર તથા કસ્ટમાઇઝ્ડ પોર્ટફોલિયો ટૂલ્સની શોધ દર્શાવે છે.
એક્ટિવ ફંડ મેનેજર્સ પર વધી રહ્યું છે દબાણ
પેસિવ ફંડ્સનો ઉદય પરંપરાગત એક્ટિવ ફંડ મેનેજમેન્ટ માટે સીધો પડકાર છે. એક્ટિવ ઇક્વિટી ફંડ્સ, ખાસ કરીને લાર્જ-કેપ ફંડ્સ, ફી બાદ કર્યા પછી તેમના બેન્ચમાર્કને સતત હરાવી શક્યા નથી. 2025 ના ડેટા દર્શાવે છે કે લગભગ 65-66% એક્ટિવ લાર્જ-કેપ ફંડ્સ તેમના સંબંધિત ઇન્ડેક્સ કરતાં પાછળ રહ્યા. આ સતત નબળા પ્રદર્શન, જેની સાથે એક્ટિવ ફંડ્સના ઊંચા ખર્ચ (એક્સપેન્સ રેશિયો ઘણીવાર વાર્ષિક 1% થી 2.5% ) પણ જોડાયેલા છે, તેની સરખામણીમાં પેસિવ ફંડ્સ ( 0.05% થી 0.5% ) ખૂબ ઓછા ખર્ચાળ છે. આના કારણે એક્ટિવ મેનેજર્સ પર તેમનું મૂલ્ય સાબિત કરવાનું દબાણ વધી રહ્યું છે. જોકે મિડ-કેપ, સ્મોલ-કેપ અથવા ચોક્કસ થીમ્સ જેવા ઓછા કાર્યક્ષમ ક્ષેત્રોમાં એક્ટિવ ફંડ્સ હજુ પણ ધાર આપી શકે છે, પરંતુ પેસિવ વિકલ્પોનો ખર્ચ લાભ અને સ્થિર બજાર ટ્રેકિંગ ઘણા રોકાણકારો માટે આકર્ષક છે.
પેસિવ ફંડ્સ સાથે સંકળાયેલા જોખમો
જોકે, પેસિવ સ્ટ્રેટેજીમાં કેટલાક આંતરિક જોખમો છે જેના વિશે રોકાણકારોએ જાગૃત રહેવું જોઈએ. માર્કેટ-કેપ વેઇટેડ ઇન્ડેક્સ, જે પેસિવ ફંડ્સમાં સામાન્ય છે, તે ઓવરવેલ્યુડ શેરોમાં વધુ પડતો હિસ્સો ધરાવી શકે છે, ખાસ કરીને બજારની ઊંચાઈએ. આ ઘટાડા દરમિયાન નુકસાનનું જોખમ વધારે છે. કારણ કે પેસિવ ફંડ્સ કડક નિયમોનું પાલન કરે છે, તેમાં લવચીકતાનો અભાવ હોય છે. ઇન્ડેક્સમાં ફેરફાર દરમિયાન આદર્શ કિંમત ન હોવા છતાં પણ તેમને શેર ખરીદવા કે વેચવા પડે છે, જે ભાવ નિર્ધારણને વિકૃત કરી શકે છે અને ખોટી કિંમતવાળી અસ્કયામતો તરફ દોરી શકે છે. પેસિવ ફંડ્સ બજારના ઉતાર-ચઢાવ સામે સીધા ખુલ્લા હોય છે; બજાર ઘટવા પર તેઓ ઇન્ડેક્સ સાથે ઘટશે, બજારના વ્યાપક જોખમ સામે કોઈ બફર આપી શકતા નથી. ઓછા ટ્રેડેડ અંડરલાઇંગ સિક્યોરિટીઝમાં ઇન્ડેક્સ ટ્રેકિંગ ભૂલો અને સંભવિત લિક્વિડિટી જોખમો જેવા મુદ્દાઓ પણ રહે છે, સાથે જ બજાર વળતર સાથે મેળ ખાવાની મૂળભૂત મર્યાદા પણ છે, વધારાનો લાભ (આલ્ફા) ઉત્પન્ન કરી શકતા નથી.
રોકાણકારો અને ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સનો સ્વીકાર
લગભગ 76% રિટેલ રોકાણકારો હવે ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ કે ETFs થી પરિચિત છે, જે જાગૃતિમાં મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે. લગભગ 68% રોકાણકારો પાસે 2025 માં ઓછામાં ઓછો એક પેસિવ ફંડ હતો, જે ઓછા ખર્ચ, વૈવિધ્યકરણ, સરળતા અને પારદર્શિતાને કારણે આકર્ષાયા હતા. ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સે પણ પેસિવ સ્ટ્રેટેજી અપનાવી છે, ઘણા લોકો તેમની ઉપયોગીતા સમજે છે અને તેને ક્લાયન્ટ પોર્ટફોલિયોમાં સમાવિષ્ટ કરે છે. તેઓ ઘણીવાર આ ફાળવણી વધારવાની યોજના ધરાવે છે. લાંબા ગાળાના રોકાણ લક્ષ્યો, જેમ કે નાણાકીય સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવી અને નિવૃત્તિનું આયોજન, પેસિવ ફંડ્સ અપનાવવાના મુખ્ય કારણો છે.
પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનું ભવિષ્ય
વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે ભારતમાં પેસિવ ઇન્વેસ્ટિંગનો વિકાસ ચાલુ રહેશે, જે સતત ડિજિટલાઇઝેશન, નાણાકીય સમજણ અને ખર્ચ-અસરકારક, સ્પષ્ટ રોકાણ વિકલ્પોની પસંદગી દ્વારા સમર્થિત થશે. બજાર હિસ્સો વધવાની અપેક્ષા છે, વધુ જટિલ પેસિવ પ્રોડક્ટ્સ જેમ કે ફેક્ટર અને થીમેટિક ETFs વધુ અદ્યતન પેસિવ વિકલ્પો તરફના સંકેત આપે છે. મુખ્ય પડકાર વિવિધ ઇન્ડેક્સ પદ્ધતિઓના વિશિષ્ટ જોખમોને સમજવાનો છે, જેમ કે MSCI ઇન્ડેક્સ માટે વિદેશી માલિકીના નિયમો, અને પેસિવ સ્ટ્રેટેજી લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો સાથે સુસંગત છે તેની ખાતરી કરવી.