લિબરલાઇઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળ ભારતીયો દ્વારા વિદેશ મોકલાતી રકમ જૂન 2026માં **20%** વધીને **$2.5 બિલિયન** (લગભગ ₹20,000 કરોડ) પહોંચી છે. આ વધારાનું મુખ્ય કારણ વિદેશી રોકાણો અને પ્રવાસ ખર્ચમાં થયેલો મોટો ઉછાળો છે, જ્યારે વિદેશી શિક્ષણ પાછળનો ખર્ચ ઘટ્યો છે.
ભારતીયોએ વિદેશમાં કેટલું રોક્યું?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની લિબરલાઇઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળ, ભારતીય રહેવાસીઓએ જૂન 2026માં $2.5 બિલિયન (લગભગ ₹20,000 કરોડ) વિદેશ મોકલ્યા છે. ગયા વર્ષના સમાન મહિનાની સરખામણીમાં આ **20%**નો વધારો દર્શાવે છે. આ આંકડો સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે ભારતીયો હવે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો અને પ્રવાસમાં વધુ નાણાકીય રસ દાખવી રહ્યા છે.
રોકાણમાં તેજી, શિક્ષણમાં ઘટાડો
આ ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતીય મૂડીનો વિદેશમાં ઉપયોગ કરવાની રીતમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. શેર અને ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ ખરીદવા માટે મોકલાયેલી રકમ આ વખતે બમણી થઈને $456.7 મિલિયન પહોંચી છે. આ ઉપરાંત, વિદેશી બેંક ખાતાઓમાં જમા કરવા માટે મોકલાયેલા નાણાંમાં લગભગ **68%**નો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે $70.74 મિલિયન સુધી પહોંચ્યા છે. આ સૂચવે છે કે સ્થાનિક રોકાણકારો વૈશ્વિક બજારોમાં વળતર શોધવા માટે વધુ ઉત્સુક છે.
બીજી તરફ, સેવા ક્ષેત્રે ખર્ચની પેટર્નમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ હજુ પણ વિદેશી રેમિટન્સનો સૌથી મોટો ઘટક છે, જેમાં જૂનમાં $1.37 બિલિયન ખર્ચાયા છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં 10.7% વધુ છે. જોકે, વિદેશી શિક્ષણ પાછળનો ખર્ચ નોંધપાબ રીતે ઘટ્યો છે, જે 30.3% ઘટીને $96.76 મિલિયન થયો છે. વિદેશમાં સ્થાવર મિલકતની ખરીદીમાં પણ **31.5%**નો વધારો થયો છે, જે $49.66 મિલિયન સુધી પહોંચ્યો છે.
ત્રિમાસિક પ્રદર્શન (Q1 FY26)
નાણાકીય વર્ષ 2026 (એપ્રિલ-જૂન) ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં, કુલ રેમિટન્સ $7.23 બિલિયન રહ્યું, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 4.5% નો વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે. આ ત્રણ મહિના દરમિયાન, ઇક્વિટી અને ડેટ રોકાણમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો, જે બમણો થઈને $1.06 બિલિયન થયો. ડિપોઝિટ સંબંધિત આઉટફ્લો 48.6% વધીને $283.65 મિલિયન થયો, જ્યારે પ્રવાસ ખર્ચ ગયા વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળાની સરખામણીમાં 2.25% ઘટીને $3.8 બિલિયન રહ્યો.
આર્થિક અસર અને રોકાણકારો માટે જોખમો
રોકાણકારો અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે, આ આઉટફ્લો ઘણા કારણોસર મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રથમ, વિદેશી રેમિટન્સમાં સતત વૃદ્ધિ ભારતીય રૂપિયા (INR) પર દબાણ લાવી શકે છે. જેમ જેમ રહેવાસીઓ રોકાણ અથવા પ્રવાસ માટે વધુ વિદેશી ચલણ ખરીદે છે, તે ફોરેક્સ માર્કેટમાં ચલણના પુરવઠા-માંગના સંતુલનને અસર કરે છે.
બીજું, વિદેશી ઇક્વિટી અને ડેટ રોકાણોમાં થયેલો વધારો વ્યક્તિગત રોકાણકારોને વૈશ્વિક બજારના જોખમોનો સામનો કરાવે છે. સ્થાનિક બજારોથી વિપરીત, આ રોકાણો ચલણના ઉતાર-ચઢાવ અને વિદેશી દેશોના આર્થિક સ્વાસ્થ્યને આધીન છે. LRS યોજના વાર્ષિક $250,000 સુધીની રકમ ખસેડવાની મંજૂરી આપે છે, તેમ છતાં, સહભાગીઓએ તેના પર લાગુ પડતા ટેક્સ કલેક્ટેડ એટ સોર્સ (TCS) જેવા ખર્ચની અસરને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. LRS ટ્રાન્સફરમાં સતત ઊંચી માંગ સૂચવે છે કે કરની અસરો હોવા છતાં, ઘણા ભારતીય પરિવારો અને રોકાણકારો વૈશ્વિક વૈવિધ્યકરણને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. રોકાણકારોએ ભવિષ્યમાં RBI દ્વારા થતા અપડેટ્સ પર નજર રાખવી જોઈએ કે આ ઉચ્ચ રોકાણ-સંબંધિત આઉટફ્લોનો ટ્રેન્ડ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન ચાલુ રહે છે કે કેમ.