એક નવા EY રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2026 સુધીમાં ભારતની ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર નિર્ભરતા **90%**ને વટાવી ગઈ છે. આનાથી વૈશ્વિક ભાવના આંચકા સામે નબળાઈઓ ઉજાગર થઈ છે.
શું થયું?
Ernst & Young (EY) દ્વારા તાજેતરમાં કરાયેલા એક સંશોધન અહેવાલમાં ભારતીય એનર્જી સિક્યોરિટી અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026 સુધીમાં ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર ભારતની નિર્ભરતા 90% થી વધુ થઈ ગઈ છે. FY1999માં 55% થી શરૂ થયેલી આ નિર્ભરતા સતત વધી રહી છે. "India's petroleum economy: Coping with vulnerabilities" શીર્ષક ધરાવતો આ રિપોર્ટ જણાવે છે કે ડોમેસ્ટિક ઉત્પાદન અને વપરાશ વચ્ચે વધતું અંતર ભારતીય અર્થતંત્રને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન વિક્ષેપો અને ભાવની અસ્થિરતા માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
અર્થતંત્ર માટે આ શા માટે મહત્વનું છે?
આયાતી ઉર્જા પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ પર સતત દબાણ લાવે છે. જ્યારે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધે છે, ત્યારે ભારતના આયાત બિલમાં વધારો થાય છે, જે કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (Current Account Deficit) અને ભારતીય રૂપિયા પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. EY રિપોર્ટ મુજબ, FY26માં વપરાશ 243.2 મિલિયન મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યારે ડોમેસ્ટિક ઉત્પાદન FY12માં 35.9 મિલિયન મેટ્રિક ટનની ટોચ પરથી ઘટીને FY26 સુધીમાં માત્ર 26 મિલિયન મેટ્રિક ટન રહ્યું છે. આ સ્થિતિ રાષ્ટ્રીય ઉર્જા નીતિઓ અને ડોમેસ્ટિક ઉર્જા ઉત્પાદકોની ભૂમિકા પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
સ્ટ્રેટેજિક રિઝર્વનું અંતર
રિપોર્ટના મુખ્ય તારણોમાં ભારતના સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR)ને નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તૃત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. હાલમાં, ભારતમાં વ્યૂહાત્મક સંગ્રહમાં આશરે 21 મિલિયન બેરલ તેલ છે, જે માત્ર 5 દિવસના વપરાશ માટે બફર પૂરું પાડે છે. આ ચીન જેવા અન્ય મોટા આયાતકારો દ્વારા નિર્ધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો કરતાં ઘણું ઓછું છે. વૈશ્વિક પુરવઠા આંચકાઓની અસર ઘટાડવા માટે આ રિઝર્વ માટે મજબૂત, લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના વિકસાવવી—જેમ કે શ્રેષ્ઠ વોલ્યુમ નિર્ધારિત કરવું અને તેલ ખરીદવા-છોડવા માટેના પ્રોટોકોલ વ્યાખ્યાયિત કરવા—એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સૂચવવામાં આવ્યું છે.
લિસ્ટેડ એનર્જી કંપનીઓ પર અસર
એનર્જી સેક્ટર, ખાસ કરીને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL), અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) જેવી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) આ વૈશ્વિક ગતિશીલતા પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહે છે. ઊંચી આયાત નિર્ભરતાનો અર્થ છે કે આ કંપનીઓ વારંવાર ભાવની અસ્થિરતાનો સામનો કરે છે. જ્યાં સુધી વૈશ્વિક ભાવ સ્થિર ન થાય અથવા સરકારી સહાય ઉપલબ્ધ ન હોય, ત્યાં સુધી આ અસ્થિરતા તેમના નફા માર્જિન પર દબાણ લાવી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) અને ઓઇલ ઇન્ડિયા જેવી અપસ્ટ્રીમ કંપનીઓને ઊંચા વૈશ્વિક ભાવમાંથી લાભ થઈ શકે છે, જો તેઓ તેમનું ડોમેસ્ટિક ઉત્પાદન જાળવી રાખી શકે અથવા વધારી શકે, જે EY ના ડેટામાં દર્શાવેલ એક માળખાકીય પડકાર રહ્યો છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રેક કરવું?
રોકાણકારો વ્યૂહાત્મક સ્ટોરેજ ક્ષમતાઓના વિસ્તરણ અને ડોમેસ્ટિક સંશોધન અને ઉત્પાદન વધારવા માટેના પ્રોત્સાહનો અંગે ભવિષ્યની નીતિઓની જાહેરાતો પર નજર રાખી શકે છે. આ ઉપરાંત, રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ FY1998 થી આશરે 33% સુધારેલ રિફાઇનિંગ ક્ષેત્રની કાર્યક્ષમતા એક મુખ્ય મજબૂતાઈ બની રહી છે. એનર્જી સિક્યોરિટી માટે સરકારી વ્યૂહરચનાઓમાં થતા ફેરફારો, OMCs ને અસર કરતા આયાત જકાત કે સબસિડીમાં કોઈપણ ફેરફાર, અને ડોમેસ્ટિક અપસ્ટ્રીમ ઓઇલ અને ગેસ કંપનીઓના વાસ્તવિક ઉત્પાદન વોલ્યુમ ટ્રેન્ડ્સ પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.