ભારતમાં ચોમાસાનું ચક્ર બદલાઈ રહ્યું છે. હવે વરસાદનું પ્રમાણ અસમાન બનતા ક્યાંક પૂર તો ક્યાંક દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને ફુગાવા માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતીય અર્થતંત્રનો મુખ્ય આધાર ગણાતું ચોમાસું હવે એક મોટા ફેરફારમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. હવામાન વિભાગના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, હવે દેશભરમાં સમાન રીતે વરસાદ પડવાને બદલે ચોમાસું મુખ્યત્વે બંગાળની ખાડીમાં ઉદ્ભવતી 'લો-પ્રેશર સિસ્ટમ્સ' (LPS) પર નિર્ભર થઈ ગયું છે. આ ફેરફારને કારણે દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં વરસાદનું વિતરણ ખોરવાઈ રહ્યું છે.
આ બદલાવ કેમ જોખમી છે?
પહેલાની સરખામણીમાં હવે વરસાદના વાદળો એક નિશ્ચિત રૂટ પરથી પસાર થાય છે, જે બંગાળની ખાડીથી મધ્ય ભારત થઈને વાયવ્ય ભારત તરફ જાય છે. આ માર્ગમાં આવતા રાજ્યોમાં પૂર અને અતિવૃષ્ટિ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, જ્યારે ઉત્તર-પૂર્વ અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક વિસ્તારો સતત વરસાદની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઘણીવાર ઓલ-ઈન્ડિયા એવરેજ વરસાદ નોર્મલ દેખાય છે, પણ અંદરખાને ઘણા કૃષિ વિસ્તારો સૂકા હોય છે, જે આંકડાઓની માયાજાળ નીચે દબાઈ જાય છે.
ખેતી અને મોંઘવારી પર પ્રહાર
ખેતી સંપૂર્ણપણે વરસાદના ટાઈમિંગ પર આધારિત છે. અસમાન વરસાદને કારણે ખરીફ પાકના વાવેતર અને લણણીના ચક્રમાં વિક્ષેપ આવે છે. ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં ખોરાકનો ખર્ચ કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (CPI) માં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે, ત્યાં ખેતીની આ અનિશ્ચિતતા સીધી રીતે ફૂડ ઈન્ફ્લેશનમાં વધારો કરે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે સંકેત?
માર્કેટ એનાલિસ્ટ્સ અને રોકાણકારોએ હવે માત્ર 'ઓલ-ઈન્ડિયા રેઈનફોલ' ના આંકડા પર ભરોસો ન રાખવો જોઈએ. હવેના માહોલમાં રાજ્યવાર પાક ઉત્પાદન, જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર અને લોકલ ફૂડ પ્રાઈસ ટ્રેન્ડ્સ પર નજર રાખવી અનિવાર્ય છે. ચોમાસાની આ અનિયમિતતા લાંબા ગાળે ગ્રામીણ અર્થતંત્રની સ્થિતિસ્થાપકતાને પરીક્ષામાં મૂકી શકે છે.