Whalesbook
ભારતે પોતાના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને દેશના કુલ GDP માં હાલના 17-17.5% થી વધારીને 25% સુધી લઈ જવા માટે એક મોટી યોજના ઘડી છે. આ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે તાજેતરના બજેટિય પગલાં અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) તથા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) સાથે થયેલા નવા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) પર આધાર રાખવામાં આવી રહ્યો છે. ઉદ્યોગ જગતમાં આ અંગે મિશ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે; કેટલાક આશાવાદી છે, જ્યારે કેટલાક વૈશ્વિક પ્રોટેક્શનિઝમ, આયાત પર નિર્ભરતા વધવાનું જોખમ અને ખાસ કરીને માઇક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ (MSMEs) ની ક્ષમતા અંગે ચિંતિત છે.
EU અને US સાથેના અલગ-અલગ વેપાર માર્ગો
EU સાથે થયેલ નવો FTA ભારતની વેપાર વૃદ્ધિમાં 41% અને EU ની વેપાર વૃદ્ધિમાં 65% નો વધારો કરશે તેવી ધારણા છે. આ કરાર હેઠળ રસાયણો, કાપડ અને એન્જિનિયરિંગ જેવા મુખ્ય ભારતીય નિકાસકારો માટે તાત્કાલિક ટેરિફમાં ઘટાડો થશે. આ કરાર ભારતની 99% થી વધુ નિકાસ માટે બજાર સુલભતા સુનિશ્ચિત કરે છે અને MSME-આધારિત ઔદ્યોગિક હબ માટે એક ઉત્પ્રેરક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. તેનાથી વિપરીત, યુએસ સાથેનો તાજેતરમાં જાહેર થયેલો કરાર ઘણા વિશ્લેષકો દ્વારા વિકાસને બદલે 'નુકસાન ઘટાડવાના સાધન' તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. એવી આશંકા છે કે આનાથી યુએસમાં ભારતીય નિકાસમાં 22-26% નો ઘટાડો થઈ શકે છે અને ભારતના GDP પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, 2024 માં ભારતનો યુએસ સાથેનો ગુડ્સ ટ્રેડ ડેફિસિટ $45.8 બિલિયન હતો, જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેનો કુલ દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે $212.3 બિલિયન હતો.
ચીન પરની નિર્ભરતાનું સંકટ
ચીન પરની આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસો છતાં, 2024-25 માં ચીન સાથેનો ભારતનો વેપાર ખાધ વધીને $99.21 બિલિયન થઈ ગયો છે. જો ખાતરો, રસાયણો અને લોખંડ/સ્ટીલ જેવા ક્ષેત્રોમાં આયાત ઘટી હોય અને મોબાઇલ ફોનની આયાતમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો હોય, તો પણ ચીન ઘણા નિર્ણાયક ઇનપુટ્સ માટે મુખ્ય સ્ત્રોત બની રહ્યું છે. ખાસ કરીને, ભારત તેના 60-80% રેર અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ્સ (REPMs) ચીનથી આયાત કરે છે, જે વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગો માટે સપ્લાય ચેઇનમાં એક મોટી નબળાઈ દર્શાવે છે. આ નિર્ભરતા 'આત્મનિર્ભરતા' ના દાવાઓને જટિલ બનાવે છે અને સપ્લાય ચેઇનને અસરકારક રીતે વૈવિધ્યકરણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.
MSMEs નું સ્કેલિંગ અને ટેકનોલોજીની જરૂરિયાત
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં પણ સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી રહ્યું છે, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં આઉટપુટ વૃદ્ધિ 4.26% રહી છે અને જાન્યુઆરી 2025 માં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) 5.0% વધ્યો છે. જોકે, 25% GDP લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે માળખાકીય મુદ્દાઓનું નિરાકરણ લાવવું જરૂરી છે. MSMEs, જે GDP માં 8%, મેન્યુફેક્ચરિંગ આઉટપુટમાં 45% અને નિકાસમાં 40% નું યોગદાન આપે છે, તેમને ટેકનોલોજી અપનાવવા અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવામાં (scaling up) પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. યુનિયન બજેટ 2026-27 માં ₹10,000 કરોડ ના SME ગ્રોથ ફંડ અને વિસ્તૃત ક્રેડિટ ગેરંટી દ્વારા આ અવરોધોને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રેરણા પ્રભાકર જેવા નિષ્ણાતો જણાવે છે કે MSMEs માટે FTA ની માંગને પહોંચી વળવા માટે ફક્ત વૃદ્ધિ જ નહીં, પરંતુ પ્રદર્શન અને ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડને પ્રોત્સાહન આપવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓએ $17 બિલિયન થી વધુનું રોકાણ આકર્ષ્યું છે, જે સ્થાનિક ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો હેતુ ધરાવે છે. તેમ છતાં, નાના ઉદ્યોગો માટે FTAs ની અસરકારકતા પર પ્રશ્નો યથાવત છે, ખાસ કરીને સસ્તા આયાતી માલસામાનની તીવ્ર સ્પર્ધા અંગેની ચિંતાઓ પ્રવર્તે છે.
વિશ્લેષણાત્મક ઊંડાણ
ભારતનું મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર, જે તેના GDP માં લગભગ 17% નું યોગદાન આપે છે, તે ચીન (28%) અને જાપાન (20%) જેવા વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ પાવરહાઉસની તુલનામાં વેલ્યુ-એડેડ ટકાવારીમાં પાછળ છે. યુએસ લગભગ 11% પર છે, જ્યારે ભારતે 2028 સુધીમાં 20.1% સુધી પહોંચવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. નિફ્ટી ઈન્ડિયા મેન્યુફેક્ચરિંગ ETF, જે અગ્રણી મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓના જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેણે 4 ફેબ્રુઆરી, 2026 સુધીમાં 1-વર્ષનું 17.2% વળતર દર્શાવ્યું છે, જે સેક્ટરની વૃદ્ધિ કથામાં બજારની ભાગીદારી સૂચવે છે. યુનિયન બજેટ 2026-27 એક દ્વિ-માર્ગી વ્યૂહરચના અપનાવે છે: વ્યૂહાત્મક, ટેકનોલોજી-આધારિત ક્ષેત્રોમાં ક્ષમતાઓ વધારવી અને રોજગારી સર્જન તથા નિકાસ વૈવિધ્યકરણ માટે શ્રમ-આધારિત ઉદ્યોગોને સતત વેગ આપવો. આ અભિગમ સ્થાનિક ઉત્પાદન અને સપ્લાય સુરક્ષાની જરૂરિયાતને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા અને નિકાસ બજાર સુલભતાની તાકીદ સાથે સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.