ભારત પોતાના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને ગ્લોબલ લેવલે વિસ્તારવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. સબસિડીના અભાવ અને માળખાકીય મુશ્કેલીઓને કારણે ભારતીય ઉદ્યોગો માટે કાચા માલથી લઈને ફિનિશ્ડ ગુડ્સ સુધીની સફર લાંબી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકા, ચીન, જાપાન અને યુરોપિયન યુનિયન જેવી અર્થવ્યવસ્થાઓ મેન્યુફેક્ચરિંગ પોલિસીમાં મોટું રોકાણ કરી રહી છે, ત્યારે ભારત આ રેસમાં પાછળ રહી ગયું હોય તેવું લાગે છે. ભારતનો વૈશ્વિક ઔદ્યોગિક ખર્ચમાં હિસ્સો હજુ પણ ઘણો ઓછો છે, જે સ્થાનિક કંપનીઓ માટે કિંમત અને સ્કેલના મોરચે મોટો અવરોધ બની રહ્યો છે.
કાચા માલથી વેલ્યુ-એડેડ પ્રોડક્ટ તરફની સફર
UNIDO ના ડેટા મુજબ, ભારત ધાતુ અને ટેક્સટાઇલ જેવા કાચા માલનું ઉત્પાદન તો કરી રહ્યું છે, પરંતુ ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સના ઉત્પાદનમાં હજુ ઘણું પાછળ છે. રોકાણકારો માટે અહીં સૌથી મોટો મુદ્દો એ છે કે કંપનીઓ કઈ રીતે 'અપસ્ટ્રીમ' (કાચો માલ) માંથી 'ડાઉનસ્ટ્રીમ' (હાઈ-એન્ડ મશીનરી કે ફિનિશ્ડ ગુડ્સ) તરફ શિફ્ટ થાય છે. જે કંપનીઓ આ પરિવર્તન કરી શકશે, તેમને ઊંચા પ્રોફિટ માર્જિન મળશે.
હ્યુમન કેપિટલ અને ઇકોસિસ્ટમનો ગેપ
ભારત પાસે હાઈ-સ્પેસિફિકેશન મશીનિંગ અને મટીરીયલ સાયન્સમાં મજબૂત રિસર્ચ બેઝ છે, પરંતુ આ ટેલેન્ટ હાલમાં મોટાભાગે Global Capability Centres (GCCs) માં જ વ્યસ્ત છે. આ બૌદ્ધિક સંપત્તિનો ઉપયોગ સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવાને બદલે વૈશ્વિક કંપનીઓના હિતમાં થઈ રહ્યો છે. ભારત માટે પડકાર એ છે કે આ કુશળતાનો ઉપયોગ સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે કેવી રીતે કરવો.
ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) અને ભાવિ જોખમો
2027-28 સુધીમાં ભારત જે Free Trade Agreements (FTAs) પર કામ કરી રહ્યું છે, તે તકો સાથે જોખમો પણ લાવશે. જો ભારતમાં વેપાર કરવાનો ખર્ચ (Cost of doing business) ઊંચો જ રહેશે, તો વિદેશી કંપનીઓ ભારતમાં ફેક્ટરી સ્થાપવાને બદલે તેમના વિદેશી હબમાંથી જ માલ સપ્લાય કરવાનું પસંદ કરી શકે છે.
આગામી સમયમાં, રોકાણકારોએ એ જોવું જોઈએ કે કઈ કંપનીઓ એડવાન્સ્ડ સિરામિક્સ અને નેનોમટીરીયલ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં પોતાની ઉત્પાદકતા સુધારી રહી છે. લાંબા ગાળાની સફળતાનો મુખ્ય આધાર મેન્યુફેક્ચરિંગમાં કાર્યક્ષમતા અને સ્પર્ધાત્મકતા જ રહેશે.