ભારતના ટ્રાન્સપોર્ટ સેક્ટરમાં અત્યારે એક મોટો નિયમકીય તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યાં શિપિંગ કંપનીઓ પોર્ટ ટર્મિનલની માલિકી ધરાવી શકે છે, ત્યાં એરપોર્ટ અને એરલાઇન્સની ક્રોસ-ઓનરશિપ પર કડક પ્રતિબંધ છે. National Logistics Policy હેઠળ સરકાર મલ્ટિમોડલ કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે પ્રયત્નશીલ છે, ત્યારે આ નિયમોનું સરળીકરણ રોકાણકારો માટે નવા સમીકરણો સર્જી શકે છે.
ભારત એક સીમલેસ અને મલ્ટિમોડલ લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક બનાવવા માટે કામ કરી રહ્યું છે, પરંતુ મેરીટાઇમ અને એવિએશન સેક્ટરના અલગ-અલગ નિયમો આ લક્ષ્યમાં મોટો અવરોધ બની રહ્યા છે. ભલે PM GatiShakti જેવી પહેલ દ્વારા સંકલિત આયોજન પર ભાર મૂકવામાં આવે છે, પરંતુ હાલની નિયમકીય વ્યવસ્થા વિખરાયેલી છે, જે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ માટે અનિશ્ચિતતા ઊભી કરે છે.
મેરીટાઇમ મોડલની સ્થિતિ
ભારતના મેરીટાઇમ સેક્ટરમાં વર્ટિકલ ઇન્ટિગ્રેશન (Vertical Integration) સામાન્ય છે, જ્યાં શિપિંગ કંપનીઓ પોર્ટ ટર્મિનલ્સમાં હિસ્સો ધરાવે છે. Mediterranean Shipping Co. અને Hapag-Lloyd જેવી મોટી કંપનીઓએ અહીં ભારે રોકાણ કર્યું છે. આ મોડલના કારણે પોર્ટ અપગ્રેડેશન તો થાય છે, પરંતુ જોખમ એ છે કે ટર્મિનલ ઓપરેટર પોતાની જ કંપનીના જહાજોને પ્રાથમિકતા આપે, જે સ્પર્ધાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
એવિએશન સેક્ટરમાં કડક નિયમો
આનાથી ઉલટું, એવિએશન સેક્ટરમાં એરપોર્ટ ઓપરેટરો અને એરલાઇન્સ વચ્ચે ક્રોસ-ઓનરશિપ પર કડક પ્રતિબંધ છે. આ સ્પર્ધા જાળવવા માટે કરવામાં આવ્યું છે, કારણ કે ફ્લાઇટ સ્લોટ્સ અને ટર્મિનલ ગેટ્સ મર્યાદિત છે. જો એરપોર્ટ માલિક જ એરલાઇન ચલાવે, તો તે પોતાની ફ્લાઇટ્સને વધુ પ્રેફરન્સ આપી શકે છે, જે કન્ઝ્યુમર ચોઈસને મર્યાદિત કરે છે.
નિયમકીય મૂંઝવણ
સરકાર હવે એક એવી સિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહી છે જે પ્રાઇવેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપે પણ મોનોપોલી ન થવા દે. નીતિ નિર્ધારકો હવે ઓનરશિપ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે પારદર્શક પ્રાઈસિંગ અને નોન-ડિસ્ક્રિમિનેટરી એક્સેસ (Non-discriminatory access) પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે હવે આ સેક્ટર પર નજર રાખવી ખૂબ જ જરૂરી બની છે. આગામી સમયમાં નિયમકીય ફેરફારો ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓની નફાકારકતા અને તેમના ભવિષ્યના એક્સપાન્શન પ્લાન્સને સીધી અસર કરી શકે છે.