તેલના ભાવ આસમાને, મોંઘવારી બેકાબૂ! રૂપિયો **95** તરફ, RBI નીતિગત નિર્ણયો સામે મોટી મુશ્કેલી

મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન સાથેના સંઘર્ષોને કારણે Brent ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $115-120 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા છે. આનાથી સપ્લાયમાં વિક્ષેપના ભયને વેગ મળ્યો છે.

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની લગભગ 85% જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂરી કરે છે. તેથી, આ ભાવ વધારો સીધો જ દેશના આયાત બિલમાં વધારો કરશે. વિશ્લેષકો આગાહી કરી રહ્યા છે કે આના કારણે દર મહિને $7-8 બિલિયન જેટલી વધારાની વિદેશી હૂંડિયામણનો પ્રવાહ બહાર જઈ શકે છે, જે સીધી રીતે કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (Current Account Deficit) ને પહોળી કરશે. ભારતીય રૂપિયો પહેલેથી જ મુખ્ય સપોર્ટ લેવલ તોડી ચૂક્યો છે અને હાલમાં US Dollar સામે 91.9-92.33 ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. જો તણાવ યથાવત રહેશે તો તે 95 સુધી પણ જઈ શકે છે. નબળો રૂપિયો આયાતને વધુ મોંઘી બનાવે છે, જે સ્થાનિક મોંઘવારીને વધુ વેગ આપે છે.

ઊંચા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવની અસર ભારતના અર્થતંત્રમાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને એવિએશન, મેન્યુફેક્ચરિંગ, લોજિસ્ટિક્સ, પેઇન્ટ્સ, કેમિકલ્સ અને ફર્ટિલાઇઝર્સ જેવા ઉર્જા-આધારિત ઉદ્યોગોમાં ખર્ચ વધવાને કારણે માર્જિન પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે. એરલાઇન્સ માટે, ફ્યુઅલ (Fuel) તેમના ઓપરેટિંગ ખર્ચનો 30-40% હિસ્સો ધરાવે છે, જે સીધો જ તેમના નફા અને ટિકિટના ભાવને અસર કરે છે. બીજી તરફ, IT સર્વિસિસ અને બેન્કિંગ જેવા ક્ષેત્રો પર તેની ઓછી અસર જોવા મળે છે. ભૂતકાળમાં પણ, 2008, 2013, અને 2022 માં તેલના ભાવના આંચકાઓએ મોંઘવારી, નબળા રૂપિયા અને ઊંચી ડેફિસિટ તરફ દોરી ગયા હતા.

RBI (Reserve Bank of India) માટે આ એક અત્યંત મુશ્કેલ નીતિગત પરિસ્થિતિ છે. હાલમાં ભારતમાં મોંઘવારી સરેરાશ 1.8-2.8% ની રેન્જમાં છે અને RBI ના લક્ષ્યાંકની નજીક છે, પરંતુ વધતા તેલના ભાવ તેને ફરીથી વધારી શકે છે. નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું કે, જો 10% તેલના ભાવ વધે તો મોંઘવારીમાં ફક્ત 30 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો થઈ શકે છે, જો તે સંપૂર્ણપણે ગ્રાહકો પર ટ્રાન્સફર થાય. જોકે, સતત ઊંચા તેલના ભાવ અને નબળો રૂપિયો મોંઘવારીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે. આ કારણે, અગાઉ અપેક્ષિત વ્યાજ દરમાં ઘટાડો હવે જોખમી બની શકે છે, કારણ કે તે ભાવના દબાણને ફરીથી ઉત્તેજીત કરી શકે છે અને કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટને વધુ પહોળી કરી શકે છે. MPC (Monetary Policy Committee) અત્યાર સુધી સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી રહી છે; ડિસેમ્બર 2025 માં રેપો રેટ ઘટાડીને 5.25% કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે વ્યાજ દર ઘટાડવાનું ચક્ર હવે સમાપ્ત થઈ ગયું હશે.

રૂપિયો 93-95 પ્રતિ ડોલર તરફ સરકવાથી વિદેશી દેવું ધરાવતી કંપનીઓ માટે મોટો પડકાર ઉભો થયો છે. દર મહિને $7-8 બિલિયન જેટલું ઊંચું આયાત બિલ માત્ર કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટને જ નહીં, પરંતુ કેપિટલ આઉટફ્લો (Capital Outflow) અને માર્કેટમાં અસ્થિરતાનું જોખમ પણ વધારે છે. વધુમાં, આયાત ખર્ચમાં વધારો અને સંભવિત ફ્યુઅલ સબસિડી (Fuel Subsidy) સરકારી નાણાકીય વ્યવસ્થા પર બોજ વધારી શકે છે. પરિવહન અને પેટ્રોલિયમ સંબંધિત ક્ષેત્રો નફાના માર્જિનમાં ઘટાડાનો સામનો કરી રહ્યા છે, જે એકંદર કોર્પોરેટ કમાણી અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટને અસર કરી શકે છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો ભાવમાં વધુ ઉછાળા અને સપ્લાય ડિસરપ્શન (Supply Disruption) ના જોખમોને સતત જાળવી રાખે છે.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો માટે વિશ્લેષકોની આગાહીઓ અલગ અલગ છે. J.P. Morgan એ 2026 માં Brent ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ $60 પ્રતિ બેરલ રહેવાની ધારણા વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો પણ ધ્યાનમાં લીધા છે. Kroll Economics એ 2026 માટે $61/bbl ની આગાહી કરી છે, જે સરપ્લસ સ્થિતિ અને ઊંચા જોખમો દર્શાવે છે. SBI Research એ આશા વ્યક્ત કરી છે કે જૂન 2026 સુધીમાં ભાવ લગભગ $50/bbl સુધી ઘટી શકે છે, જે રાહત આપી શકે છે. રૂપિયાની દિશા મધ્ય પૂર્વના તણાવમાં ઘટાડો અને તેલના ભાવમાં સ્થિરતા પર નિર્ભર રહેશે. નજીકના ગાળા માટે, 91-93 પ્રતિ ડોલરની રેન્જની આગાહી છે, અને તણાવ વધે તો નબળાઈ વધી શકે છે. સરકાર અને RBI મોંઘવારી અને રૂપિયાને નિયંત્રિત કરવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, પરંતુ ક્રૂડ ઓઇલનો સતત ઊંચો ખર્ચ ભારત માટે સૌથી મોટી તાત્કાલિક ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે.