Whalesbook
સુધારાનો દાયકો: Creditor ના હક માં મોટો વધારો
ભારતમાં 2016 માં શરૂ કરાયેલ IBC કોડે કોર્પોરેટ જગતમાં મુશ્કેલીગ્રસ્ત કંપનીઓ સાથે વ્યવહાર કરવાની રીત બદલી નાખી છે. IBC પહેલા, Creditors લાંબી રાહ જોતા અને તેમને ઓછી રિકવરી મળતી હતી. IBC એ એક નિશ્ચિત સમય મર્યાદામાં પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જેનાથી રિકવરીના દરમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો.
Banks ની રિકવરી FY18 માં માત્ર 13.2% થી વધીને FY25 માં અંદાજે 30-36.6% સુધી પહોંચી ગઈ છે. S&P Global Ratings એ પણ ડિસેમ્બર 2025 માં ભારતની ઇન્સોલ્વન્સી સિસ્ટમને 'ગ્રુપ B' માં અપગ્રેડ કરી છે. આ રેટિંગમાં સુધરેલી રિકવરી અને Resolution Time જે પહેલા વર્ષો લાગતા હતા તે હવે લગભગ 2 વર્ષ સુધી આવી ગયા છે. 2025 ના અંત સુધીમાં, 4,000 થી વધુ કોર્પોરેટ debtors નું Resolution થયું છે, જેમાં Creditors ને liquidation માં મળતી રકમ કરતાં 171% થી વધુ રિકવર થયું છે. Resolution પછી પાંચ વર્ષમાં આ કંપનીઓનું માર્કેટ વેલ્યુ INR 9 લાખ કરોડ થી વધુ થઈ ગયું છે.
સિસ્ટમ પર Delays નો સતત કહેર
આ સફળતાઓ છતાં, IBC ને મોટી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. સૌથી મોટી સમસ્યા Cases ના Resolution માં થતો સતત અને મોટો વિલંબ છે. IBC માં Resolution માટે 330 દિવસની સમય મર્યાદા નક્કી કરાઈ છે, પરંતુ Cases હવે સરેરાશ 713-853 દિવસ ચાલે છે, જે નિર્ધારિત સમય કરતાં બમણાથી પણ વધુ છે.
આ બેકલોગના કારણે National Company Law Tribunal (NCLT) ની બેન્ચો પર લગભગ 30,600 Cases પેન્ડિંગ છે. વર્તમાન ગતિએ તેને સાફ કરવામાં લગભગ દસ વર્ષ લાગી શકે છે. કોર્ટના નિર્ણયોએ પણ અનિશ્ચિતતા ઉભી કરી છે. ઉદાહરણ તરીકે, Vidarbha Industries ના નિર્ણયે પ્રશ્ન કર્યો કે શું petition admission હંમેશા ફરજિયાત છે, અને Rainbow Papers કેસમાં government dues ને secured debt સમાન ગણીને liquidation માં ચુકવણીનો ક્રમ બદલી નાખ્યો. આ મુદ્દાઓ IBC દ્વારા લાવવામાં આવેલી Predictability સામે જોખમ ઉભું કરે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની સ્થિતિ
અન્ય દેશોની તુલનામાં, ભારતનું ઇન્સોલ્વન્સી ફ્રેમવર્ક મજબૂત છે પરંતુ હજુ સુધારાની જરૂર છે. યુ.એસ. અને યુ.કે. જેવા દેશો ભારતના 30-36.6% ની તુલનામાં લગભગ 81.8% અને 85.3% જેટલા ઊંચા રિકવરી રેટ દર્શાવે છે. જ્યારે ભારતમાં Resolution સમયગાળો IBC પહેલાના 6-8 વર્ષથી ઘટીને લગભગ 2 વર્ષ થયો છે, તે સિંગાપોરના સરેરાશ 0.8 વર્ષ કરતાં હજુ પણ લાંબો છે.
ભારતમાં 'cross-class cram-down' જેવું કાયદાકીય સાધન નથી, જે યુ.કે. ના Companies Act માં જોવા મળે છે. આ સાધન અમુક નિયમો હેઠળ, અસંમત Creditors પર Restructuring Plans લાગુ કરવાની મંજૂરી આપે છે. તેના અભાવે Plan approval મુશ્કેલ બની શકે છે અને લાંબા વિવાદો થઇ શકે છે.
મુખ્ય સમસ્યા: અમલીકરણ વિરુદ્ધ ઉદ્દેશ્ય
IBC નું મુખ્ય પડકાર કાયદાના ઉદ્દેશ્ય અને તેના વાસ્તવિક અમલીકરણ વચ્ચેનું અંતર છે. ઓવરલોડ થયેલા ટ્રિબ્યુનલ્સ અને લાંબી કોર્ટ લડાઈઓને કારણે થતો આ વિલંબ માત્ર Operational સમસ્યાઓ નથી; તે સમગ્ર ફ્રેમવર્કની વિશ્વસનીયતાને સીધી અસર કરે છે. વિલંબનો દરેક દિવસ સંપત્તિનું મૂલ્ય ઘટાડે છે, રિકવરીની સંભાવના ઓછી કરે છે અને રોકાણકારોને નિરુત્સાહિત કરે છે.
જોકે IBC debtors ની તરફેણમાંથી Creditors ને સશક્ત બનાવવાની દિશામાં આગળ વધ્યું છે, ન્યાય મોડો મળી રહ્યો છે, જે Creditor Control ને અવરોધે છે. 18 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના એક નિર્ણયે Cases admit કરવા માટે Objective Standard ને ફરીથી સ્થાપિત કર્યું, જે અગાઉના ગૂંચવણભર્યા અર્થઘટન પછી Predictability પુનઃસ્થાપિત કરે છે. તેમ છતાં, મર્યાદિત ટ્રિબ્યુનલ ક્ષમતા અને પેન્ડિંગ Cases નો મોટો જથ્થો નોંધપાત્ર નબળાઈઓ રહ્યા છે.
2025 નું Insolvency and Bankruptcy Code (Amendment) Bill, જે 2026 ની શરૂઆતમાં પસાર થયું, તે વધુ કડક સમયમર્યાદા નક્કી કરીને, government dues ની પ્રાથમિકતા સ્પષ્ટ કરીને અને cross-border insolvency માટે નિયમો સ્થાપિત કરીને ઘણી સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આગળના પગલાં: અમલીકરણ અને Culture માં સુધારો
IBC નો પ્રથમ દાયકો Institutional Reform ની શક્તિ દર્શાવે છે. તેણે Credit Behavior બદલ્યું છે, રિકવરી રેટ વધાર્યા છે અને અર્થતંત્રમાં વધુ શિસ્ત લાવી છે. જોકે, આ ફ્રેમવર્ક હજુ વિકાસશીલ છે.
આગળનું નિર્ણાયક પગલું માત્ર નવા કાયદા નહીં, પરંતુ ઇન્સોલ્વન્સી સિસ્ટમની અંદર Cultural Shift ની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. ક્ષમતા વધારવી, ઇન્સોલ્વન્સી પ્રેક્ટિશનર્સ માટે Professional Standards સુધારવા અને કોર્ટના નિર્ણયો ઝડપી બનાવવા આવશ્યક છે. તાજેતરના સુધારા એક સકારાત્મક પગલું છે, પરંતુ Operational Efficiency પર સતત ધ્યાન અને સમયસર ન્યાય પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા જ ભારતની ઇન્સોલ્વન્સી ક્રાંતિની સાચી સફળતા નક્કી કરશે.