ભારતીય ઉચ્ચ શિક્ષણ: એનરોલમેન્ટ **4.5 કરોડ**ને પાર, પણ ફંડિંગ અને સ્ટાફની અછતથી મુશ્કેલી

શિક્ષણ ક્ષેત્રે વિસ્તાર અને પડકારો

ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનો વ્યાપ ઝડપથી વધ્યો છે. FY24 સુધીમાં કુલ એનરોલમેન્ટ 4.5 કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે. છેલ્લા એક દાયકામાં યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોના નેટવર્કમાં 47% નો ઉછાળો આવ્યો છે. જો કે, આ આંકડાકીય વૃદ્ધિ હવે માળખાકીય અવરોધોનો સામનો કરી રહી છે.

ફંડિંગમાં ઘટાડો અને અસમાનતા

એક તરફ IIT અને IIM જેવી પ્રીમિયર સંસ્થાઓમાં પ્લેસમેન્ટ પેકેજ ₹40 લાખથી વધુ છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય સંસ્થાઓ સંસાધનોની અછત સામે ઝઝૂમી રહી છે. શિક્ષણ પાછળનું સરકારી ખર્ચ FY18 માં 1.6% હતું, જે ઘટીને હવે માત્ર 1% ની આસપાસ પહોંચી ગયું છે.

શિક્ષકોની તીવ્ર અછત

શિક્ષણની ગુણવત્તા પર સૌથી મોટી અસર શિક્ષકોની અછતની છે. પ્રાદેશિક અસમાનતા એટલી હદે છે કે અમુક રાજ્યોમાં પ્યુપિલ-ટીચર રેશિયો 57:1 છે, જ્યારે કેરળ જેવા રાજ્યોમાં આ રેશિયો 14:1 છે.

સુધારાની જરૂરિયાત

National Testing Agency (NTA) જેવી સંસ્થાઓના સંચાલનને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે કાયદાકીય ફેરફારોની માંગ ઉઠી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હવે ખાનગી ક્ષેત્રે પણ આગળ આવીને ઈન્ડસ્ટ્રીની જરૂરિયાત મુજબના વોકેશનલ સ્કિલ્સ કેળવવા પર ભાર મૂકવો પડશે.