ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર ઘટ્યો: મોંઘવારીનો ખતરો વધ્યો, રોકાણકારો સાવધાન!

વિકાસ દરનો ઘટાડો અને વૈશ્વિક પડકારો

S&P Global અને Crisil દ્વારા જાહેર કરાયેલા 'India Forward' રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ, ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર 7.1% થી ઘટાડીને 6.6% કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આટલા ઘટાડા છતાં ભારત હજુ પણ વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સ્થાન ધરાવે છે. IMF (6.5%), World Bank (6.6%) અને ADB (6.9% થી 7.3%) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના આગામી વર્ષોના અંદાજો કરતાં પણ ભારતનો વિકાસ દર સારો જણાઈ રહ્યો છે.

તેલના ભાવ અને નબળા રૂપિયાથી મોંઘવારીનો ભય

વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં, તેલ અને ગેસના ભાવમાં વધારો કરી રહ્યા છે. આ સાથે રૂપિયાનું અવમૂલ્યન (Rupee Depreciation) પણ ભારત માટે 'ડબલ વ્હેમી' સાબિત થઈ રહ્યું છે. Crisil ના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ ધર્મકીર્તિ જોશીએ જણાવ્યું કે, સરકાર સબસિડી દ્વારા પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખી રહી છે, પરંતુ તેના કારણે છૂપી રીતે હોલસેલ મોંઘવારી (Wholesale Inflation) વધી રહી છે. આ નાણાકીય વર્ષ માટે CPI (Consumer Price Index) 4.3% થી 5.1% રહેવાનો અંદાજ છે, જે અગાઉની ધારણા કરતાં ઘણો વધારે છે. RBI એ પણ FY27 માટે 4.6% ના સરેરાશ હેડલાઇન ફુગાવાના અનુમાન પર જોખમોની ચેતવણી આપી છે.

સ્પર્ધાત્મકતાનો અભાવ FTAs માટે અવરોધરૂપ

તાજેતરમાં થયેલા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) નો લાભ લેવા માટે ભારત પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. પરંતુ, સ્પર્ધાત્મકતા (Competitiveness) માં રહેલી ખામીઓ તેને અવરોધી રહી છે. ઓછી ટેરિફ ઓફર કરતા કરારો હોવા છતાં, ભારતીય ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્રો તેનો સંપૂર્ણ લાભ ઉઠાવી શકતા નથી. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશો સાથે ભારતના વેપાર ખાધ (Trade Deficit) માં વધારો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે માત્ર ટૂંકા ગાળાની નહીં, પરંતુ ઊંડી માળખાકીય સમસ્યાઓ છે. ઊંચા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ (Logistics Costs) અને છૂટાછવાયા સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) પણ આ ગેરલાભ વધારે છે.

ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર સંકટ

પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટીએ ભારતની ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા (Food Security) માં રહેલી નબળાઈઓને પણ ઉજાગર કરી છે. રિપોર્ટ પુરવઠા વિક્ષેપ (Supply Disruptions) સામે રક્ષણ માટે મજબૂત ઊર્જા સંગ્રહ યોજનાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. ભારતની યુરિયા અને DAP જેવા આયાતી ખાતરો (Imported Fertilizers) પર ભારે નિર્ભરતા તેને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા માર્ગો પર સંવેદનશીલ બનાવે છે. વર્તમાન સ્ટોક તાત્કાલિક જરૂરિયાતો માટે પૂરતો હોવા છતાં, લાંબા ગાળાના ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે અછત અને ભાવમાં વધઘટ થઈ શકે છે, જે કૃષિ અને ખાદ્ય સુરક્ષાને અસર કરી શકે છે.

આંતરિક જોખમો અને ભાવિ આઉટલૂક

વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) ના ભાવ $97.77 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા છે, જે ઘણી ધારણાઓ કરતાં વધુ છે. જો આ ભાવ ઊંચા રહે તો સબસિડી ખર્ચ વધશે અને વર્તમાન ખાધ (Current Account Deficit) 2.2% સુધી પહોંચી શકે છે. ખાતર પુરવઠામાં વિક્ષેપ ખેતી ઉત્પાદન અને ખાદ્ય ચીજોના ભાવને અસર કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારાના અભાવે ભારત ઘરેલું ખર્ચ પર વધુ નિર્ભર છે, જે ફુગાવા અને ધીમા અર્થતંત્રથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. હોલસેલ અને ગ્રાહક ભાવ ફુગાવા વચ્ચેનો તફાવત વધતી જતી દબાણ સૂચવે છે.

નીતિગત પગલાં અને સુધારાની જરૂર

આગળનો માર્ગ અસરકારક નીતિગત પગલાં અને માળખાકીય સુધારા પર નિર્ભર રહેશે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) હાલની વ્યાજ દર નીતિ જાળવી રાખશે તેવી અપેક્ષા છે, પરંતુ સતત ફુગાવાના કારણે દર વધારવા પડી શકે છે. વેપારની તકોનો સંપૂર્ણ લાભ લેવા અને ઊર્જા તથા ખાદ્ય સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે ભારતે તેની ઘરેલું સ્પર્ધાત્મકતા સુધારવાની જરૂર છે. 2047 સુધીમાં 'વિકસિત ભારત' (Viksit Bharat) નું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે આ પડકારોનો સામનો કરવો અને ઊંડા મૂળના માળખાકીય મુદ્દાઓને ઉકેલવા જરૂરી બનશે.