ભારતની આર્થિક ગ્રોથ પર ગ્રહણ! મહિલાઓની નોકરી પરના જૂના નિયમો બન્યા મોટી અડચણ

વસ્તી વિષયક પડકારોનો સામનો

આગામી દાયકામાં ભારત તેની આર્થિક ગતિ જાળવી રાખવા માટે મહિલાઓની કાર્યસ્થળમાં ભાગીદારી નોંધપાત્ર રીતે વધારવી પડશે. આ જરૂરિયાત વસ્તી વિષયક મોટા બદલાવને કારણે ઉભરી રહી છે, જ્યાં દેશ નીચા જન્મ દરને કારણે ઝડપથી વૃદ્ધ વસ્તી ધરાવતો દેશ બનવાની ધારણા છે. Axis Bank ના 'The Missing Half' શીર્ષક હેઠળના રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે કાર્યબળની ઉપલબ્ધતા ભવિષ્યના વિકાસ માટે સંભવિત અવરોધ બની શકે છે.

ઐતિહાસિક કાર્યબળના વલણો

ઐતિહાસિક રીતે, વિકાસશીલ અર્થતંત્રો આવક વધતાં મહિલાઓની શ્રમ દળની ભાગીદારીમાં ઘટાડો જોવા મળે છે, કારણ કે મહિલાઓને જરૂરિયાત કરતાં વધુ કામ કરવાની ફરજ પડતી નથી. જોકે, જેમ જેમ સમાજ આગળ વધે છે અને મહિલાઓ કારકિર્દીમાં સંતોષ શોધે છે, તેમ તેમ આ વલણ ઉલટાઈ જાય છે. ભારત હાલમાં આ 'U' આકારના વળાંકના નીચેના ભાગમાં છે, જેના માટે વિકાસ માટે સક્રિય પગલાં ભરવાની જરૂર છે.

નિયમનકારી અવરોધો દૂર કરવા

Axis Bank ના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ, નીલકંઠ મિશ્રાએ જણાવ્યું છે કે, "જે અવરોધો હવે અસ્તિત્વમાં ન હોવા જોઈએ તેને પહેલા દૂર કરવાની જરૂર છે." આ કૃત્રિમ પ્રતિબંધો ઘણીવાર મહિલાઓને 'જોખમી' ગણાતા ક્ષેત્રો અથવા દારૂ અને અમુક રાસાયણિક અથવા ઉત્પાદન કામગીરી જેવા ઉદ્યોગોમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે. મિશ્રા દલીલ કરે છે કે આ નિયમો, જો ક્યારેય કોઈ હેતુ સેવા આપ્યો હોય, તો તેનો સમયગાળો ક્યારનો પૂરો થઈ ગયો છે.

રોજગારીની તકો વિસ્તૃત કરવી

નિયમનકારી માળખામાં વધારાના પ્રતિબંધો ઉમેરાતા મહિલાઓ માટેની તકો વધુ સાંકડી બની જાય છે. સ્થળાંતરિત અથવા કરાર કામદારોને અવરોધતા નિયમો અને રિટેલ અથવા રેસ્ટોરન્ટ જેવા સેવા ઉદ્યોગોમાં રાત્રિ પાળી પર પ્રતિબંધો તેના ઉદાહરણો છે. મિશ્રાએ જણાવ્યું કે, "કલ્પના કરો કે તમે એક આધુનિક રિટેલ સ્ટોર, સલૂન અથવા રેસ્ટોરન્ટ ચલાવવા માંગો છો, અને સાંજના વહેલા કલાકો પછી મહિલાઓને રોજગારી આપી શકતા નથી," જે આજના અર્થતંત્રમાં આવા નિયમોની અવ્યવહારુતા દર્શાવે છે.

નીતિ વિરોધી બજાર દળો

મિશ્રાએ સંપત્તિને મહિલાના નામે નોંધાવવા જેવા નાના પ્રોત્સાહનો પર આધાર રાખવા સામે ચેતવણી આપી હતી, અને દલીલ કરી હતી કે માળખાકીય સુધારા વધુ અસરકારક છે. "મારા મતે, સૌથી શક્તિશાળી હસ્તક્ષેપો તે છે જે બજાર દળો પર આધાર રાખે છે અને કૃત્રિમ પ્રોત્સાહનો બનાવવાને બદલે અવરોધો દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે," તેમણે કહ્યું. મુક્ત બજારોને અપ્રતિબંધિત રીતે કાર્ય કરવા દેવું એ તકો ઊભી કરવાનો સૌથી કાર્યક્ષમ અને ટકાઉ માર્ગ માનવામાં આવે છે.

વિકાસની અનિવાર્યતા

રિપોર્ટ ભારતના ઝડપી વિસ્તરણ માટે સંકુચિત થઈ રહેલી વિન્ડો પર ભાર મૂકે છે. દસ વર્ષની અંદર, કાર્યબળ વૃદ્ધિ ઘટીને 0.4% થવાની ધારણા છે. 7% વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે, ભારતે વર્તમાન 47% થી કામદાર ભાગીદારી વધારીને 60% કરવી પડશે. મહિલાઓને ચૂકવણીવાળા કાર્યબળમાં વધુ સંપૂર્ણ રીતે એકીકૃત કરવામાં નિષ્ફળતા આ મેક્રોઇકોનોમિક મહત્વાકાંક્ષાઓને જોખમમાં મૂકી શકે છે.