વર્ષ 2024માં ભારતે પાવર સેક્ટરમાં **83%** રોકાણ માત્ર જૂની અને જાણીતી ક્લીન એનર્જીમાં કર્યું છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે નવી ક્લાઈમેટ ટેકનોલોજી માટે ફંડિંગની અછત સર્જાઈ છે, જે ભવિષ્યમાં ઈન્ડસ્ટ્રીયલ ડેકાર્બોનાઈઝેશન માટે મોટું જોખમ સાબિત થઈ શકે છે.
ગ્રીન એનર્જીનું ગણિત અને વાસ્તવિકતા
ભારતે સોલાર અને વિન્ડ પાવરમાં મોટી સિદ્ધિઓ મેળવી છે, પરંતુ ક્લાઈમેટ ઈનોવેશનની નવી લહેરમાં ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમમાં એક મોટી ખાઈ જોવા મળી રહી છે. 2024માં પાવર સેક્ટરમાં કુલ મૂડીના 83% ભાગનું રોકાણ માત્ર સ્થાપિત રિન્યુએબલ ટેકનોલોજીમાં થયું છે. આ રોકાણ ટેકનોલોજીના સ્વીકાર માટે તો સારું છે, પરંતુ તે 'વેલી ઓફ ડેથ' (Valley of Death) જેવી ગંભીર સ્થિતિ ઊભી કરે છે, જેમાં નવી ટેકનોલોજીના પ્રયોગો અધવચ્ચે અટકી જાય છે.
રોકાણકારો અને ટેકનોલોજી વચ્ચેનું અંતર
આ સમસ્યાનું મુખ્ય કારણ રોકાણકારોની કાર્યપદ્ધતિ છે. કોમર્શિયલ બેંકો સુરક્ષિત અને સ્થિર આવકવાળા પ્રોજેક્ટ્સ પસંદ કરે છે, જ્યારે વેન્ચર કેપિટલ કંપનીઓ હાઈ-ગ્રોથની રાહ જુએ છે. પરિણામે, બેટરી સ્ટોરેજ કે હાઈડ્રોજન આધારિત ઉકેલો જેવા ઈનોવેશન્સ આ બેની વચ્ચે ફસાઈ જાય છે—જે બેંકો માટે જોખમી છે અને વેન્ચર કેપિટલ માટે હજુ શરૂઆતના તબક્કે છે.
આર્થિક જોખમો અને આયાત પર નિર્ભરતા
જો ભારતીય કંપનીઓ સ્વદેશી લો-કાર્બન ઉકેલો વિકસાવવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાર્બન ઘટાડવાના ધોરણો પૂરા કરવા માટે વિદેશી ટેકનોલોજી પર નિર્ભર રહેવું પડશે. સ્ટીલ, સિમેન્ટ અને કેમિકલ જેવા ક્ષેત્રો માટે આ લાંબા ગાળાની સ્પર્ધાત્મકતા માટે જોખમી બની શકે છે.
ઉકેલ શું હોઈ શકે?
સરકારે ₹1 લાખ કરોડના રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ અને ઈનોવેશન ફંડની જાહેરાત કરી છે, પરંતુ આ રકમ અનેક ક્ષેત્રો (જેમ કે સ્પેસ અને AI) વચ્ચે વહેંચાયેલી છે. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે:
- ફર્સ્ટ-લોસ ગેરંટી: સરકાર જો શરૂઆતના જોખમોની બાંહેધરી આપે, તો ખાનગી બેંકો વધુ રિસ્કી પ્રોજેક્ટ્સ માટે તૈયાર થઈ શકે છે.
- ફર્સ્ટ કસ્ટમર એપ્રોચ: સરકારી કંપનીઓ નવી ટેકનોલોજી માટે ગેરન્ટેડ પર્ચેસ કોન્ટ્રાક્ટ સાઈન કરીને પ્રોજેક્ટને માર્કેટ વેલિડેશન આપી શકે છે.