ભારતનું ગીગ ઇકોનોમી મોડલ ૨૦૨૯-૩૦ સુધીમાં ૨.૩૫ કરોડ કામદારો સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે, પરંતુ આ ઝડપી ગતિ અને અલ્ગોરિધમિક મેનેજમેન્ટ સામે ઉભા થયેલા સવાલો રોકાણકારો માટે મોટી અનિશ્ચિતતા પેદા કરી રહ્યા છે.
ભારતનું ગીગ સેક્ટર હાલમાં એક નિર્ણાયક મોડ પર છે, જ્યાં એક તરફ ઝડપી વિકાસ છે તો બીજી તરફ ગંભીર સિસ્ટમિક જોખમો ઉભા થયા છે. ૨૦૨૯-૩૦ સુધીમાં અહીંના ગીગ વર્કફોર્સની સંખ્યા ૨.૩૫ કરોડ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ આંકડો રોજગાર ક્ષેત્રે મોટો ફાળો આપે છે, પરંતુ પ્લેટફોર્મ-આધારિત કામની અસ્થિરતા હવે ચર્ચાનો વિષય બની છે. રોકાણકારો હવે કંપનીઓની હાઈ-એફિશિયન્સી મોડલ્સ અને વધતા સામાજિક-નિયમનકારી ખર્ચ વચ્ચે સંતુલન શોધવા મથામણ કરી રહ્યા છે.
અલ્ગોરિધમિક મેનેજમેન્ટનો પડકાર
મુખ્ય વિવાદ અલ્ગોરિધમિક મેનેજમેન્ટ પર નિર્ભરતાનો છે. કંપનીઓ ડિજિટલ સિસ્ટમ દ્વારા ટાર્ગેટ નક્કી કરે છે અને કામદારોની કમાણીનું સંચાલન કરે છે. આ સિસ્ટમથી ગ્રાહકોને સુવિધા તો મળે છે, પરંતુ કામદારો માટે તે થાક અને સુરક્ષાના જોખમો નોતરે છે. NITI Aayog ના ડેટા મુજબ, મોટાભાગના ગીગ વર્કર્સ પાસે કોઈ સામાજિક સુરક્ષા કવચ નથી, જેના કારણે આંદોલનો અને હડતાલ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.
રેગ્યુલેટરી અનિશ્ચિતતા
સરકારના e-Shram પોર્ટલ પર અત્યાર સુધીમાં ૩૧.૮૯ કરોડથી વધુ અનૌપચારિક કામદારો નોંધાયા છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ મજબૂત ફેડરલ ફ્રેમવર્ક અમલમાં નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, ભારતે ILO ના જૂન ૨૦૨૬ના પ્લેટફોર્મ ઇકોનોમી કન્વેન્શનથી અંતર રાખ્યું છે.
રોકાણકારો માટે જોખમ
આ ક્ષેત્રમાં કામ કરતી કંપનીઓ હાલમાં પોલિસી વેક્યુમ (Policy Vacuum) માં કામ કરી રહી છે. જો સરકાર ભવિષ્યમાં ફરજિયાત સામાજિક સુરક્ષા અથવા બેનિફિટ્સના નિયમો લાવે, તો કંપનીઓના નેટ પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ વધી શકે છે. હવે બજારની નજર Code on Social Security અને Periodic Labour Force Survey પર છે, જે ભવિષ્યમાં લેબર પોલિસી કેવી હશે તેના સંકેત આપશે.