India Forex Reserves: RBI એ રૂપિયાને બચાવવા કર્યા મોટા વેચાણ, રિઝર્વમાં $8 બિલિયનનો ઘટાડો

ફોરેક્સ રિઝર્વમાં મોટો ઘટાડો

15 મે સુધીના સપ્તાહમાં ભારતના વિદેશી હુંડિયામણ ભંડારમાં $8.094 બિલિયન નો ઘટાડો થયો છે, જેના પગલે કુલ રિઝર્વ $688.894 બિલિયન પર આવી ગયા છે. આ અગાઉના સપ્તાહમાં થયેલા $6.295 બિલિયન ના વધારાથી વિપરીત છે, જે સમયે રિઝર્વ $696.988 બિલિયન સુધી પહોંચ્યા હતા. ફેબ્રુઆરીના અંતમાં રિઝર્વ $728.494 બિલિયન ની સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચ્યા હતા.

રૂપિયા પર દબાણ અને RBI ની ભૂમિકા

વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોને કારણે ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ વધી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિમાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે ડોલરનું વેચાણ કર્યું છે, જેના કારણે રિઝર્વના સ્તરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ નાગરિકોને વિદેશી હુંડિયામણ બચાવવા અને બિન-આવશ્યક વિદેશી પ્રવાસો તેમજ સોનાની ખરીદી ઘટાડવા અપીલ કરી છે.

એસેટ્સમાં ઘટાડો

• ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ (Foreign Currency Assets) માં $6.483 બિલિયન નો ઘટાડો થયો છે અને તે $545.904 બિલિયન પર આવી ગયા છે. યુરો, પાઉન્ડ અને યેન જેવી મુખ્ય કરન્સીમાં રહેલી આ સંપત્તિઓના મૂલ્યમાં ફેરફાર થતો રહે છે.
• ભારતના સોનાના રિઝર્વ નું મૂલ્ય પણ $1.536 બિલિયન ઘટીને $119.317 બિલિયન થયું છે.
• આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ (IMF) સાથેની સ્પેશિયલ ડ્રોઇંગ રાઇટ્સ (SDRs) માં $49 મિલિયન નો ઘટાડો થઈને તે $18.824 બિલિયન થયા છે.
• IMF સાથેની ભારતની રિઝર્વ પોઝિશન માં $25 મિલિયન નો ઘટાડો થઈને તે $4.85 બિલિયન પર આવી ગઈ છે.

રિઝર્વનું મહત્વ અને ભવિષ્ય

ફોરેક્સ રિઝર્વમાં આ ઘટાડો RBI દ્વારા રૂપિયાના અવમૂલ્યનને રોકવા માટે કરાયેલા સક્રિય હસ્તક્ષેપનું પરિણામ છે. જ્યારે ચલણની સ્થિરતા માટે આ જરૂરી છે, ત્યારે તે સમય જતાં બનાવેલા રિઝર્વનો ઉપયોગ સૂચવે છે. ભૂતકાળમાં પણ વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયગાળા દરમિયાન આવા હસ્તક્ષેપો થયા છે.

અન્ય ઉભરતા બજારોની સરખામણીમાં, ભારતના રિઝર્વ હજુ પણ મજબૂત છે, જોકે ઘટાડાની ગતિ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે. ચીન જેવા દેશો પાસે નોંધપાત્ર રીતે વધુ રિઝર્વ છે. ભારતનું વર્તમાન સ્તર, ભલે તેના શિખરથી નીચે હોય, બાહ્ય આંચકા સામે એક બફર પ્રદાન કરે છે. જોકે, વધતી વૈશ્વિક કોમોડિટી કિંમતો અને મૂડી પ્રવાહમાં સંભવિત ફેરફારો રિઝર્વ વૃદ્ધિ માટે પડકાર ઉભો કરી શકે છે.

જો વૈશ્વિક દબાણ યથાવત રહે તો રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે RBI નો સતત હસ્તક્ષેપ લાંબા ગાળાની સ્થિરતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જો રિઝર્વમાં વધુ ઘટાડો થાય, તો તે ભવિષ્યમાં ચલણના આંચકા અથવા બાહ્ય દેવાની સ્થિતિને પહોંચી વળવાની કેન્દ્રીય બેંકની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી શકે છે. સરકાર દ્વારા બચત માટે અપીલ પણ આંતરિક આર્થિક નબળાઈઓ તરફ ઈશારો કરે છે.

ભવિષ્યમાં રિઝર્વનું સ્તર ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓ, કોમોડિટીના ભાવ અને RBI ની નીતિઓ પર નિર્ભર રહેશે. નિકાસમાં વધારો અને વિદેશી રોકાણનો પ્રવાહ રિઝર્વને ફરીથી બનાવવા માટે ચાવીરૂપ છે. વિશ્લેષકો RBI ના હસ્તક્ષેપની વ્યૂહરચના અથવા રૂપિયાની સ્થિરતા અંગેના તેના આઉટલુકમાં કોઈપણ ફેરફાર માટે કેન્દ્રીય બેંકના સંદેશાવ્યવહાર પર નજર રાખશે.