વૈશ્વિક સ્તરે કાચા માલના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ભારતનું ફર્ટિલાઈઝર સબસિડી બિલ **₹3 લાખ કરોડ**ને પાર કરી જવાની ધારણા છે. આ વધારો સરકારી તિજોરી પર બોજ વધારવાની સાથે ખાતર ઉત્પાદક કંપનીઓ માટે પણ પડકારો ઉભા કરી રહ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારનું ખાતર સબસિડીનું બિલ આ વર્ષે ₹3 લાખ કરોડની સપાટીને પણ ઓળંગી જશે તેવી આશંકા છે. આ આંકડા પાછળનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક બજારમાં કાચા માલના ભાવમાં થયેલો તોતિંગ વધારો છે, જેના કારણે ઉત્પાદન ખર્ચ અને ખેડૂતોને વેચાતા ખાતરની કિંમત વચ્ચેનું અંતર વધ્યું છે.\n\n### સબસિડીમાં મોટો ઉછાળો\nસરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડીમાં પણ ભારે વધારો જોવા મળ્યો છે. યુરિયા (Urea) માટે સબસિડી વધીને ₹2,775 પ્રતિ બેગ થઈ ગઈ છે, જે ફેબ્રુઆરી 2026 થી 106% નો મોટો ઉછાળો છે. તેવી જ રીતે, DAP માટેની સબસિડી વધીને ₹3,523 પ્રતિ બેગ પહોંચી છે, જે 61% જેટલો વધારો દર્શાવે છે. જોકે કંપનીઓને સરકાર તરફથી સબસિડી મળે છે, પરંતુ કાચા માલની અસ્થિરતા અને સબસિડીની ચુકવણીમાં વિલંબને કારણે કંપનીઓની ઓપરેશનલ સ્થિતિ પર દબાણ વધ્યું છે.\n\n### સપ્લાય ચેઈન અને ઉત્પાદનના પડકારો\nસલ્ફરના ભાવ લગભગ બમણા થઈ ગયા છે, જ્યારે યુરિયાના ફીડસ્ટોક માટે 80% થી વધુ નિર્ભરતા LNG પર હોવાથી સ્થિતિ વધુ જટિલ બની છે. સ્પોટ LNG ના ભાવ વધીને $29 પ્રતિ MMBtu પર પહોંચ્યા છે, જ્યારે લાંબા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં 65% સુધી સપ્લાય કટ જોવા મળ્યો છે. આ કારણોસર કોમ્પ્લેક્સ ફર્ટિલાઈઝરનું ઉત્પાદન ગત વર્ષની સરખામણીએ 26% ઘટ્યું છે.\n\n### રવિ સિઝન અને આગળનો માર્ગ\nસરકારે રવિ સિઝન માટે પૂરતો સ્ટોક જાળવી રાખવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં ભારતમાં 145.46 લાખ ટન ખાતરનો સ્ટોક હતો અને કુલ ઉપલબ્ધતા 206.35 લાખ ટન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. જોકે, જરૂરિયાત 380.96 લાખ ટન જેટલી ઊંચી હોવાથી સંસાધનોનું કાર્યક્ષમ સંચાલન અનિવાર્ય છે. આગામી સમયમાં રોકાણકારોએ સબસિડી પેમેન્ટની ગતિ અને કંપનીઓના માર્જિન પર ખાસ નજર રાખવી પડશે.