Whalesbook
સરકારનો મહત્વાકાંક્ષી બોરોઇંગ લક્ષ્યાંક અને યીલ્ડ પર દબાણ
સરકારે FY27 માટે ₹16.09 લાખ કરોડના કુલ ગ્રોસ બોરોઇંગ (Gross Borrowing) નો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. આમાંથી, નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં ₹8.20 લાખ કરોડ એકત્ર કરવામાં આવશે. સરકારના દેવા વ્યવસ્થાપન (Debt Management) પ્રયાસો હેઠળ, પ્રારંભિક ₹17.20 લાખ કરોડના લક્ષ્યાંકને ઘટાડીને આ આંકડો લાવવામાં આવ્યો છે. આ વિશાળ ધિરાણ યોજના ત્યારે આવી રહી છે જ્યારે બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yields) એક વર્ષના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે, જેના કારણે રોકાણકારોમાં અસ્વસ્થતા જોવા મળી રહી છે અને બોન્ડ માર્કેટમાં વેચવાલી (Sell-off) નો માહોલ છે. બેન્ચમાર્ક 10-વર્ષીય બોન્ડ યીલ્ડ 6.78% (ફેબ્રુઆરી 2026) ને પાર કરી ગઈ છે, કારણ કે બજાર ભારે દેવાના પુરવઠા પર પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યું છે.
દેવાનો મિશ્રણ અને RBI ની લિક્વિડિટી માટે ભૂમિકા
આ દેવાની ઇશ્યૂન્સ (Debt Issuances) ત્રણ વર્ષથી લઈને પચાસ વર્ષ સુધીની મેચ્યોરિટી (Maturities) માં ફેલાયેલી હશે, જે રોકાણકારોને વિવિધ વિકલ્પો પૂરા પાડશે. 10-વર્ષીય બોન્ડ્સ કુલ ધિરાણના લગભગ 29% હિસ્સો ધરાવશે તેવી અપેક્ષા છે. સરકાર FY27 ના પ્રથમ H1 માં ₹15,000 કરોડના સોવરેન ગ્રીન બોન્ડ્સ (Sovereign Green Bonds) પણ જારી કરવાની યોજના ધરાવે છે, જે ટકાઉ નાણાકીય (Sustainable Finance) માં રસ ધરાવતા રોકાણકારોને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરશે, જોકે ભૂતકાળના ગ્રીન બોન્ડ ઇશ્યૂન્સમાં યીલ્ડ સ્વીકૃતિ (Yield Acceptance) સાથે પડકારો જોવા મળ્યા છે. ટૂંકા ગાળાના રોકડ પ્રવાહ (Cash Flow) અને લિક્વિડિટી (Liquidity) ને ટેકો આપવા માટે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ H1 FY27 માટે વેઝ એન્ડ મીન્સ એડવાન્સિસ (WMA) ની મર્યાદા ₹2.5 લાખ કરોડ નક્કી કરી છે. આ WMA સુવિધા કામચલાઉ આવક-ખર્ચના અંતરને પહોંચી વળવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, સરકાર FY27 માં ₹2.5 ટ્રિલિયનના બોન્ડ સ્વિચ (Bond Switches) હાથ ધરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ વ્યૂહરચના પરિપક્વ થતા બોન્ડ્સને લાંબા-ગાળાના બોન્ડ્સ સાથે બદલીને રિડેમ્પશન (Redemption) ના દબાણને ઘટાડવા અને બજાર પર અસરનું સંચાલન કરવાનો છે.
વિશ્લેષકોના મતે યીલ્ડમાં વધારાની શક્યતા
ભારતનો આ મોટો FY27 બોરોઇંગ પ્રોગ્રામ, જે ઘણા વિશ્લેષકોની અપેક્ષા કરતાં વધુ છે, તે તાજેતરના બોન્ડ માર્કેટમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ છે. નોમુરા હોલ્ડિંગ્સ (Nomura Holdings) અને ICICI સિક્યોરિટીઝ (ICICI Securities) જેવા વિશ્લેષકોના મતે, 10-વર્ષીય યીલ્ડ ટૂંક સમયમાં 7% સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે DBS બેંક (DBS Bank) 6.95% સુધીના વધારાની આગાહી કરે છે, જે બજારની અસ્વસ્થતા દર્શાવે છે. ઊંચી યીલ્ડનો અર્થ સરકાર, કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ માટે ધિરાણ ખર્ચમાં વધારો થાય છે, જે આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી પાડી શકે છે, ખાસ કરીને જો સેન્ટ્રલ બેંક વ્યાજ દરો સરળતાથી ઘટાડી ન શકે. 10-વર્ષીય સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ હાલમાં 6.93% ની આસપાસ છે, જે જુલાઈ 2024 પછીનો તેનો સૌથી ઊંચો સ્તર છે, અને આ વૃદ્ધિ રાજકોષીય જરૂરિયાતો અને ભારે દેવાના ઇશ્યૂને કારણે છે. ભલે સોવરેન ગ્રીન બોન્ડ્સ રોકાણકારોનો રસ દર્શાવે, પરંતુ ભૂતકાળમાં તેમની લિક્વિડિટી અને યીલ્ડ સ્વીકૃતિ સાથેના મુદ્દાઓ પડકારો ઉભા કરી શકે છે. ઐતિહાસિક રીતે, મોટા બોરોઇંગની જાહેરાતોએ યીલ્ડમાં ઉછાળો લાવ્યો છે; ઉદાહરણ તરીકે, FY27 યોજના ફેબ્રુઆરી 2026 માં જાહેર થયા પછી બેન્ચમાર્ક 10-વર્ષીય યીલ્ડ માર્ચ 2025 પછીના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચી હતી. બજાર હવે RBI ની લિક્વિડિટીની કાર્યવાહી અને સ્થિરીકરણના સંકેતો માટે ભાવિ નીતિગત પગલાં પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
મોટા દેવાના પુરવઠાથી જોખમો વધ્યા
FY27 માટે ભારતના આયોજિત ₹17.2 ટ્રિલિયનના કુલ ગ્રોસ બોરોઇંગ, જે ગયા વર્ષ કરતાં 17% વધુ છે, તે નોંધપાત્ર જોખમો ઉભા કરે છે. આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે કુલ ₹30 ટ્રિલિયનના ફેડરલ અને રાજ્ય દેવાની સંભવિત સપ્લાય સાથે મળીને, આ બજારની તેને શોષી લેવાની ક્ષમતા પર તાણ લાવી શકે છે. આ ભારે ઇશ્યૂન્સ પહેલેથી જ યીલ્ડને બહુ-વર્ષીય ઉચ્ચ સ્તરે લઈ ગયા છે, જે દરેક માટે ધિરાણ ખર્ચમાં વધારો કરે છે. યીલ્ડ સંભવતઃ 7% ને પાર કરે તો દેવાની ચુકવણી મુશ્કેલ બની શકે છે અને ઉપલબ્ધ મૂડી ઘટાડીને ખાનગી રોકાણને બાકાત રાખી શકે છે. 4.3% GDP ના ફિસ્કલ ડેફિસિટ અને GDP ના 55.6% કેન્દ્રીય સરકારના દેવાના લક્ષ્યાંક સાથે સરકારનું ધિરાણ પર નિર્ભરતા, લાંબા ગાળાની રાજકોષીય સ્થિરતા (Fiscal Sustainability) અંગે પ્રશ્નો પણ ઉભા કરે છે. સ્વિચ અને બાયબેક જેવી દેવા વ્યવસ્થાપન યુક્તિઓ હોવા છતાં, અનિશ્ચિત વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે આ વિશાળ દેવાના વોલ્યુમને શોષવું એક પડકાર રહે છે. ઐતિહાસિક રીતે, મોટા બોરોઇંગ પ્લાનથી યીલ્ડમાં ઉછાળો આવ્યો છે, અને આ વિક્રમી કદના ઇશ્યૂ સાથે આ પેટર્ન ચાલુ રહી શકે છે અથવા વધુ ખરાબ થઈ શકે છે.
બજાર સામે યીલ્ડનું દબાણ ચાલુ રહેશે
RBI દ્વારા સરકારની બોરોઇંગ શેડ્યૂલનું સંચાલન બજારની સ્થિરતા માટે ચાવીરૂપ રહેશે. વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં યીલ્ડ દબાણ હેઠળ રહેશે, જેના માટે RBI તરફથી ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (Open Market Operations) દ્વારા સતત લિક્વિડિટી સપોર્ટની જરૂર પડશે. આગામી ₹15,000 કરોડના સોવરેન ગ્રીન બોન્ડ ઇશ્યૂન્સ ટકાઉ દેવા (Sustainable Debt) માટે રોકાણકારોની રુચિ દર્શાવશે. ભલે સરકાર FY27 સુધીમાં દેવું-થી-GDP ગુણોત્તર (Debt-to-GDP Ratio) 55.6% હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, જે મધ્યમ-ગાળાના રાજકોષીય એકત્રીકરણ (Fiscal Consolidation) દર્શાવે છે, પરંતુ તાત્કાલિક ધ્યાન ઉચ્ચ બોરોઇંગ જરૂરિયાતોના સંચાલન પર છે. બજારની ભાવના (Market Sentiment) આર્થિક ડેટા, વૈશ્વિક વ્યાજ દરો અને RBI ની નાણાકીય નીતિ (Monetary Policy) દ્વારા પણ આકાર પામશે, જે યીલ્ડ વોલેટિલિટી (Yield Volatility) ને અસર કરી શકે છે. આખરે, મોટા દેવાના પુરવઠા વચ્ચે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવો આ બોરોઇંગ પ્લાનની સફળતા માટે નિર્ણાયક છે.