ભારતમાં 'Quiet Quitting' નો વધતો Trend: નોકરી છે, પણ ઉત્સાહ ક્યાં છે? જાણો મોટા કારણો!

ભારત એક રસપ્રદ આર્થિક પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યું છે: એક તરફ બેરોજગારીનો દર નીચો છે, તો બીજી તરફ કર્મચારીઓની engagement ઘટી રહી છે. Gallup State of the Global Workplace 2026 ના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં બેરોજગારીનો દર આશરે 5% (જે 2024 માં 4.20% થી લઈને 2026 ની શરૂઆતમાં આશરે 4.90% સુધીનો રહ્યો છે) ની આસપાસ સ્થિર રહ્યો છે. તેમ છતાં, સર્વેક્ષણમાં ભાગ લેનારા 59.02% ભારતીય કર્મચારીઓ 'not engaged' શ્રેણીમાં આવે છે. આ 'quiet quitters' પોતાનું કામ તો કરે છે, પરંતુ તેમાં સાચી પ્રતિબદ્ધતાનો અભાવ જોવા મળે છે. આ વૈશ્વિક સ્તરે પણ દેખાઈ રહ્યું છે, જ્યાં છેલ્લા બે વર્ષથી employee engagement ઘટી રહી છે, અને તેમાં પણ દક્ષિણ એશિયા, ખાસ કરીને ભારત, સૌથી મોટા ઘટાડાનો સાક્ષી બન્યું છે.

કર્મચારીઓ શા માટે Disengaged છે? નેતૃત્વ અને તણાવ મુખ્ય કારણો

આ વ્યાપક disengagement ના મુખ્ય કારણો કંપનીની આંતરિક રચના (company structures) અને મેનેજમેન્ટ લાગે છે. ખાસ કરીને, મેનેજરોમાં engagement નો દર નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે, જે 2022-24 ના 39% થી ઘટીને 2023-25 માં 30% થયો છે. આ leadership gap સૂચવે છે કે મેનેજરો ટીમના મનોબળને અસરકારક રીતે વધારવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ભારતીય કર્મચારીઓ વધુ તણાવ (stress) અનુભવી રહ્યા છે. ગુસ્સો (anger) 2008-10 ના 28% થી વધીને 2022-24 માં 34% થયો છે, અને ઉદાસી (sadness) તે જ સમયગાળામાં 24% થી વધીને 39% થઈ છે. લાંબા કલાકો, અસ્પષ્ટ work-life balance અને નોકરીની ચિંતાઓ burnout તરફ દોરી રહી છે, જેના કારણે કાર્ય પ્રેરણા (motivation) ઘટી રહી છે. આ વૃત્તિને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે આશરે $10 ટ્રિલિયન નું આર્થિક નુકસાન ઓછી productivity ને કારણે થઈ રહ્યું છે.

ઓછી Engagement નો આર્થિક પ્રભાવ

આ વ્યાપક disengagement ભારતના આર્થિક વિકાસ (economic growth) માટે ખતરો બની શકે છે. ઓછા પ્રેરિત કર્મચારીઓ ધરાવતી કંપનીઓ સામાન્ય રીતે ઓછી નફાકારક હોય છે, જે સીધી રીતે આર્થિક ઉત્પાદનને ઘટાડે છે. ભારતે મજબૂત GDP વૃદ્ધિ હાંસલ કરી છે, પરંતુ તે પૂરતી નોકરીઓનું સર્જન કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે, જેને 'jobless growth' કહેવાય છે. Labor productivity એક મુખ્ય મુદ્દો છે, અને reports 'decent work deficit' (યોગ્ય કાર્યની અછત) અને productivity gains તથા job creation વચ્ચે વધતા અંતરને ઉજાગર કરે છે. જ્યારે મૂળભૂત શ્રમ કલ્યાણ (labor welfare) ને સંબોધવામાં આવી રહ્યું છે, ત્યારે આજના કર્મચારીઓ વધુ ઈચ્છે છે, જેમ કે અર્થપૂર્ણ નોકરીઓ, યોગ્ય પગાર અને પ્રગતિની તકો.

સમય જતાં Engagement ના Trend

છેલ્લા 15 વર્ષોમાં, ભારતમાં સક્રિય રીતે disengaged કર્મચારીઓની સંખ્યા ઘટી હતી, જે 2010-12 ના 31% થી ઘટીને 2023-25 ના 18.47% થઈ હતી. Engaged કર્મચારીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો, જે 2020-22 માં 33.17% ની ટોચે પહોંચી હતી, પરંતુ નવીનતમ સર્વેક્ષણમાં તે ઘટીને 22.51% થઈ ગઈ છે. આ તાજેતરનો ઘટાડો સૂચવે છે કે કાર્યસ્થળની તાજેતરની પરિસ્થિતિઓ engagement ને નબળી પાડી રહી છે, જેના કારણે વધુ લોકો 'not engaged' શ્રેણીમાં આવી રહ્યા છે.

મુખ્ય જોખમો અને આર્થિક દ્રષ્ટિકોણ

ભારતીય શ્રમ બજારની વર્તમાન સ્થિતિ નોંધપાત્ર જોખમો ઉભી કરે છે. નીચા બેરોજગારી દર સાથે ઉચ્ચ disengagement નો વિરોધાભાસ ઊંડા માળખાકીય મુદ્દાઓ (structural issues) સૂચવે છે. માત્ર નોકરીઓની ઉપલબ્ધતા productivity કે profitability ની ખાતરી નથી આપતી. મેનેજર engagement માં ઘટાડો એ એક નિર્ણાયક નબળાઈ છે, કારણ કે સારા leadership માટે પ્રેરિત ટીમ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. વધુમાં, કર્મચારીઓમાં ગુસ્સો અને ઉદાસી જેવી નકારાત્મક લાગણીઓમાં વધારો વધુ અશાંતિ અને ઘર્ષણ તરફ દોરી શકે છે, જે વ્યવસાયિક કામગીરીને અસર કરશે. ચાલી રહેલ 'jobless growth' અને 'decent work deficit' સૂચવે છે કે આર્થિક પ્રગતિ હંમેશા વ્યાપક સુખાકારી અથવા ટકાઉ productivity માં પરિણમતી નથી. આ ભારતના લાંબા ગાળાના આર્થિક સંભવિત (economic potential) અને રોકાણકારો (investors) માટે આકર્ષણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જ્યારે સ્પર્ધકો ઉચ્ચ-કુશળ ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતીય કંપનીઓ ઓછી પ્રેરિત કાર્યબળ સાથે પાછળ રહી જવાનું જોખમ ધરાવે છે.