ભારત પર સ્ટેગફ્લેશનનું સંકટ! ઊંચા તેલ ભાવ અને વૈશ્વિક તણાવથી અર્થતંત્રની ગતિ ધીમી પડવાની ભીતિ

સ્ટેગફ્લેશનનું વધતું જોખમ અને તેલના ભાવનો માર

ભારતીય અર્થતંત્ર પર સ્ટેગફ્લેશન (Stagflation) નું સંકટ ઘેરાઈ રહ્યું છે. આનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ છે, જેના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent crude) ના ભાવ આશરે $97 પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયા છે, જે લગભગ 6% નો ઉછાળો દર્શાવે છે. આ પરિસ્થિતિ મોંઘવારીને વેગ આપી રહી છે અને સાથે સાથે આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી પાડી રહી છે. અંદાજ છે કે તેલના ભાવમાં દરેક $10 ના વધારા માટે ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) GDP ના 0.5% જેટલી વધી શકે છે.

GDP અને કોર્પોરેટ કમાણી પર અસર

આ ગંભીર ચિંતાઓને પગલે, બેંક ઓફ અમેરિકા ગ્લોબલ રિસર્ચ (Bank of America Global Research) એ ભારતના GDP વૃદ્ધિ અને કંપનીઓના કમાણી (Earnings) ના અંદાજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. FY27 માટે GDP વૃદ્ધિનો અંદાજ હવે ઘટીને 6.5% રહેવાની ધારણા છે. કોર્પોરેટ જગતમાં પણ દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે, કારણ કે Q1 FY26 માં એકંદર વેચાણ વૃદ્ધિ ઘટીને 5.5% થઈ ગઈ છે. બેંક ઓફ અમેરિકાએ ભારતીય કંપનીઓના EPS (Earnings Per Share) વૃદ્ધિના અનુમાનોને 14% થી ઘટાડીને 8.5% કર્યા છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સે (Goldman Sachs) પણ આગામી કેટલાક નાણાકીય વર્ષો માટે તેના કમાણીના અંદાજમાં 9 ટકા પોઇન્ટનો ઘટાડો કર્યો છે.

RBI ની કશ્મકશ અને ક્ષેત્રો પર અસર

ફુગાવાના વધતા જતા દબાણ વચ્ચે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) નીતિગત દરો (5.25%) યથાવત રાખી શકે છે. RBI ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા અને આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવા વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરશે. આર્થિક પરિસ્થિતિ ઓટો અને મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા ક્ષેત્રો પર વધુ અસર કરી રહી છે, જે વ્યાજ દરો અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે. સંઘર્ષ શરૂ થયા બાદ ઓટો શેરોમાં લગભગ 11% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે નિફ્ટી ઇન્ડેક્સમાં 7% નો ઘટાડો થયો છે. જોકે, એનર્જી અને PSU બેંકો જેવા ક્ષેત્રો વધુ સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી રહ્યા છે.

શેરબજાર અને રૂપિયા માટેના જોખમો

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો લગભગ 85% આયાત કરે છે, જે તેને ભૌગોલિક રાજકીય આંચકાઓ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે. તેલના ભાવમાં સતત વધારો આયાત ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે, ચાલુ ખાતાની ખાધને પહોળી કરી શકે છે અને સ્થાનિક ફુગાવાને વધુ ભડકાવી શકે છે. આનાથી ભારતીય રૂપિયો નબળો પડી શકે છે, જે આયાત ખર્ચ વધારશે. બેંક શેરો, જે બેન્ચમાર્ક ઇન્ડેક્સનો લગભગ ત્રીજો ભાગ બનાવે છે, તેઓ પણ દબાણ હેઠળ આવી શકે છે. Fitch Ratings અનુસાર, બેંકના નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન (20-30 બેસિસ પોઇન્ટ) સુધી ઘટી શકે છે.

ભવિષ્યની દિશા

બજારની ભાવના (Market sentiment) અસ્થિર રહેવાની અપેક્ષા છે, જે મુખ્યત્વે પશ્ચિમ એશિયાના વિકાસ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ના પ્રવાહ દ્વારા સંચાલિત થશે. કેટલાક વિશ્લેષકો સંઘર્ષના ઝડપી નિરાકરણની આશા રાખે છે. જોકે, OECD એ 2025-26 માટે 7.6% GDP વૃદ્ધિની આગાહી કરી છે, છતાં વર્તમાન પડકારો દેશના આર્થિક માર્ગને અસર કરી શકે છે.