ભારતમાં કોર્પોરેટ કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (Capex) લાંબા સમયથી સ્થગિત છે. રોકાણકારોએ હવે માત્ર ગ્રોથ પર નહીં પણ કેપિટલ એફિશિયન્સી પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે, કારણ કે રોકાણનો પ્રવાહ બિઝનેસ કરતા રિયલ એસ્ટેટ તરફ વધુ વળ્યો છે.
વૈશ્વિક ટ્રેન્ડ અને ભારતની સ્થિતિ
ભારતમાં કોર્પોરેટ કેપેક્સને લઈને ચાલતી ચર્ચાઓ વચ્ચે એક મોટી હકીકત એ છે કે આ માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી. યુનાઇટેડ કિંગડમ, જર્મની અને યુએસ જેવા વિકસિત દેશોમાં પણ કોર્પોરેટ રોકાણ તેમના જીડીપીના 12% થી 14% ની આસપાસ જ જળવાયેલું છે. ભારતનો ટોટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ-ટુ-જીડીપી રેશિયો 33% પર સ્વસ્થ છે, પરંતુ આ રોકાણ ક્યાં જાય છે તે બદલાયું છે.
એક દાયકા પહેલા, કુલ રોકાણમાં કોર્પોરેટ સેક્ટરનો હિસ્સો 50% થી વધુ હતો, જે હવે ઘટીને 45% થયો છે. આ ગેપ હવે હાઉસહોલ્ડ સેક્ટર એટલે કે રહેણાંક રિયલ એસ્ટેટ દ્વારા ભરાઈ રહ્યો છે, જે કુલ રોકાણના 42-43% હિસ્સો ધરાવે છે.
વોલ્યુમ નહીં, હવે એફિશિયન્સીનું મહત્વ
ભારતનો 'ઇન્ક્રીમેન્ટલ કેપિટલ-આઉટપુટ રેશિયો' (ICOR) 4.8 છે, જે અન્ય ઝડપથી વધતી અર્થવ્યવસ્થાઓના 3.5 ના સરેરાશ કરતા ઓછો કાર્યક્ષમ છે. આનો અર્થ એ છે કે એક યુનિટ ગ્રોથ જનરેટ કરવા માટે કંપનીઓએ વધુ ખર્ચ કરવો પડે છે. તેથી, રોકાણકારોએ હવે નવી ફેક્ટરીઓ કે મોટા પ્રોજેક્ટ્સની રાહ જોવાને બદલે, કંપનીઓ તેમની વર્તમાન ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને કેટલું સારું વળતર મેળવે છે, તે જોવું વધુ જરૂરી છે.
ડેટ-ફ્રી બનવાની દોડ
છેલ્લા 10 વર્ષમાં ભારતીય કંપનીઓએ પોતાનું દેવું ઘટાડવા (Deleveraging) પર વધુ ભાર મૂક્યો છે. કોર્પોરેટ ડેટ જે 2011-12 માં જીડીપીના 70% ના સ્તરે હતો, તે આજે ઘટીને લગભગ 50% પર આવી ગયો છે. વૈશ્વિક નીતિઓમાં અનિશ્ચિતતા અને નફામાં સ્થિરતાને કારણે, હવે આક્રમક વિસ્તરણને બદલે કોસ્ટ ઓપ્ટિમાઇઝેશન જ ચાવીરૂપ બનશે. હવે રોકાણકારો માટે આવનારા પરિણામોમાં Return on Equity (ROE) અને Return on Capital Employed (ROCE) પર નજર રાખવી સૌથી મહત્વની બની રહેશે.