ભારત સરકાર અને Reserve Bank of India (RBI) કેપિટલ એકાઉન્ટને સંપૂર્ણ રીતે ખોલવાને બદલે ખૂબ જ સાવધ અને તબક્કાવાર અભિગમ અપનાવી રહ્યા છે. આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ દેશના અર્થતંત્રને ગ્લોબલ માર્કેટના અચાનક આવતા આંચકાઓ અને જોખમી 'હોટ મની' (Hot Money) થી સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
ભારતની આર્થિક નીતિ લાંબા સમયથી દેશમાં આવતા અને બહાર જતા નાણાંના પ્રવાહ પર કડક નિયંત્રણ રાખવા માટે જાણીતી છે. આજના અનિશ્ચિત વૈશ્વિક માર્કેટમાં આ અભિગમ ખૂબ જ મહત્વનો સાબિત થઈ રહ્યો છે. ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓ કેપિટલ એકાઉન્ટ કન્વર્ટિબિલિટી એટલે કે સીમાપાર નાણાંની અવરજવરને સંપૂર્ણ મુક્ત કરવાની હિમાયત કરે છે, પરંતુ RBI હંમેશા એક મધ્યમ માર્ગ પસંદ કરે છે. આ રણનીતિનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને સ્પેક્યુલેટિવ 'હોટ મની'નું મેદાન બનતા અટકાવવાનો છે, જે અચાનક પ્રવેશ કરી અને બહાર નીકળીને કરન્સી અને બોન્ડ માર્કેટમાં ભારે અસ્થિરતા પેદા કરી શકે છે.\n\n### સાવધ અભિગમ શા માટે જરૂરી છે?\n\nભારતનો આ અભિગમ તેના ડોમેસ્ટિક ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખે છે. જ્યારે કોઈ દેશ સંપૂર્ણપણે કેપિટલ એકાઉન્ટ ખોલી દે છે, ત્યારે તે U.S. Federal Reserve જેવા ગ્લોબલ સેન્ટ્રલ બેન્કોના નિર્ણયો પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ બની જાય છે. ૨૦૧૩ના 'ટેપર ટેન્ટ્રમ' (Taper Tantrum) વખતે જ્યારે અમેરિકાએ લિક્વિડિટીમાં ઘટાડો કર્યો, ત્યારે ભારતની તુલનામાં ઈન્ડોનેશિયા જેવા દેશોએ કરન્સીના મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો જોયો હતો. ભારતનું મજબૂત રિઝર્વ અને નિયંત્રણો તેને આવા સંકટ સમયે સ્થિર રાખવામાં મદદરૂપ થયા હતા.\n\n### RBI નું સ્થિરતા માટેનું ટૂલકીટ\n\nRBI અર્થતંત્રને બંધ રાખવાને બદલે જોખમોને વ્યવસ્થિત રીતે હેન્ડલ કરે છે. તેમાં ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વનું સંચાલન અને મેક્રો-પ્રુડેન્શિયલ નિયમોનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને 'Fully Accessible Route' દ્વારા સરકાર સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં વિદેશી રોકાણને મર્યાદિત રીતે પ્રવેશ આપે છે, જેથી બોન્ડ માર્કેટનો વિકાસ પણ થાય અને રૂપિયો અસ્થિર ન બને.\n\n### રોકાણકારો માટે શું મહત્વનું છે?\n\nઆ નીતિને કારણે ભારતીય બજારમાં અન્ય ઈમર્જિંગ માર્કેટ્સની સરખામણીએ 'બૂમ અને બસ્ટ' (Boom and Bust) ચક્રની અસર ઓછી જોવા મળે છે. ભવિષ્યમાં પણ રોકાણકારોએ એ જોવું પડશે કે કેવી રીતે RBI વૈશ્વિક લિક્વિડિટીમાં થતા ફેરફારો સામે પોતાના મેક્રો-પ્રુડેન્શિયલ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરે છે, કારણ કે આ નિર્ણયો સીધી રીતે રૂપિયાની સ્થિરતા અને બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yield) ને અસર કરે છે.