ભારતમાં અબજોપતિઓની સંપત્તિમાં જંગી વધારો, શું વેલ્થ ટેક્સ આવશે?

સંપત્તિમાં તેજી અને વેલ્થ ટેક્સની માંગ

Centre for Financial Accountability દ્વારા જાહેર થયેલા એક અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે. 2019 થી 2025ના ગાળામાં ભારતમાં અબજોપતિઓની સંખ્યામાં 77% નો વધારો થયો છે, જ્યારે તેમની કુલ સંપત્તિમાં 227% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. અત્યારે આ અતિ-ધનિક વર્ગ પાસે ₹166 લાખ કરોડ થી વધુની સંપત્તિ છે, જે ભારતના કુલ GDPના લગભગ અડધા બરાબર છે. આ અભ્યાસમાં એમ પણ સામે આવ્યું છે કે દેશના ટોચના પાંચ પરિવારોના સંપત્તિમાં આ સમયગાળા દરમિયાન 400% નો વધારો થયો છે. ખાસ કરીને, ગૌતમ અદાણીની સંપત્તિમાં 625% અને મુકેશ અંબાણીની સંપત્તિમાં 153% નો વધારો નોંધાયો છે.

સંપત્તિની આટલી મોટી અસમાનતાને કારણે, દેશમાં ફરી એકવાર વેલ્થ ટેક્સ લાદવાની માંગ ઉઠી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે 2% થી 6% નો પ્રગતિશીલ વેલ્થ ટેક્સ લાગુ કરવાથી સામાજિક કાર્યક્રમો અને જાહેર સેવાઓ માટે વાર્ષિક ₹10.63 લાખ કરોડ થી વધુનું મહેસૂલ એકત્ર કરી શકાય છે. Reliance Industries (જેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ₹18-19 લાખ કરોડ અને P/E રેશિયો 21-22 છે) અને Adani Enterprises (જેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ₹2.37 લાખ કરોડ અને P/E રેશિયો 17-22 છે) જેવી મોટી કંપનીઓ અને તેમના પ્રમોટર્સ આ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.

વેલ્થ ટેક્સ પર વૈશ્વિક અનુભવો અને જોખમો

વધતી અસમાનતા અને જાહેર ભંડોળની જરૂરિયાતને કારણે વિશ્વભરમાં વેલ્થ ટેક્સની ચર્ચા જોરશોરથી ચાલી રહી છે. ઘણા દેશો ખાનગી સંપત્તિ પર કર લાદવાનું વિચારી રહ્યા છે. જોકે, ઘણા OECD દેશોએ વહીવટી જટિલતાઓ, ઓછી આવક અને મૂડીના પલાયન (Capital Flight) ના ડરથી આવા ટેક્સ રદ કરી દીધા છે. ભૂતકાળમાં, ભારતે 2016-17માં વેલ્થ ટેક્સ રદ કર્યો હતો, કારણ કે તેનાથી મળતું મહેસૂલ ઓછું અને ખર્ચ વધુ હતો.

આજના ડિજિટલ યુગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ડેટા શેરિંગને કારણે સંપત્તિનો ટ્રૅક રાખવો અને કરચોરી અટકાવવી સરળ બની શકે છે, તેવી દલીલો પણ કરવામાં આવી રહી છે. આ ટેક્સ શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ક્લાયમેટ ચેન્જ જેવા ક્ષેત્રોમાં ખર્ચ વધારવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ, બીજી તરફ, રોકાણને નિરુત્સાહિત કરવા અને સંપત્તિ વિદેશમાં સ્થળાંતરિત થવાના ગંભીર જોખમો પણ છે. કેટલાક અભ્યાસો સૂચવે છે કે વેલ્થ ટેક્સ કંપનીઓ દ્વારા ડિવિડન્ડની ચૂકવણી વધારી શકે છે, જે લાંબા ગાળાના વ્યવસાયિક રોકાણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

આર્થિક વૃદ્ધિ અને રોકાણ પર અસર

ભારત સરકાર FY26-27 માટે 6.5% થી 7.6% ની આર્થિક વૃદ્ધિ દરની આગાહી કરી રહી છે. આવા સમયે, વેલ્થ ટેક્સ જેવી નીતિઓ રોકાણકારોના વિશ્વાસને અસર કરી શકે છે. જો આ ટેક્સ ખૂબ કડક અથવા જટિલ લાગશે, તો તે રોકાણકારોને ભયભીત કરી શકે છે અને દેશના આર્થિક વિકાસની ગતિને ધીમી પાડી શકે છે. ICRA અને S&P Global જેવી ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સીઓએ પણ જણાવ્યું છે કે ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જાના ઊંચા ભાવ અને ભૂ-રાજકીય તણાવ જેવી બાબતો જોખમ વધારી શકે છે. આવા સમયે, જો ઘરેલું નીતિઓ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ડગમગાવશે તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દેશના policymakers માટે આ એક ગંભીર પડકાર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રગતિશીલ કરવેરાને સમર્થન મળતું હોવા છતાં, તેના વ્યવહારુ અમલીકરણ અને આર્થિક અસરો પર બારીકાઈથી નજર રાખવી પડશે. સફળતા માટે મજબૂત કર વહીવટ, કરચોરી સામે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને યોગ્ય કર દરો નક્કી કરવા જેવા પરિબળો નિર્ણાયક સાબિત થશે. આખરે, વેલ્થ ટેક્સની ડિઝાઇન, સંબંધિત નાણાકીય નીતિઓ અને સરકાર દ્વારા આર્થિક સમાનતા તથા સતત વૃદ્ધિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની ક્ષમતા જ તેના પરિણામો નક્કી કરશે.