ભારતના બેટરી રિસાયકલિંગ સેક્ટરમાં **₹5,000 કરોડથી** વધુનું રોકાણ થયું છે, છતાં ઈન્ડસ્ટ્રી કાચા માલ (used batteries) ની ભારે અછતનો સામનો કરી રહી છે. ફોર્મલ રિસાયકલર્સ અને અનૌપચારિક સ્ક્રેપ કલેક્ટર્સ વચ્ચેના જંગને કારણે આ સેક્ટરના ભવિષ્ય સામે મોટા પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
ભારત બેટરી રિસાયકલિંગનું વૈશ્વિક હબ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સ્થિતિ ઘણી અલગ છે. દેશમાં ₹5,000 કરોડથી વધુનું મૂડીરોકાણ આવ્યું છે અને 2026 ની શરૂઆત સુધીમાં વાર્ષિક 8.5 લાખ ટન પ્રોસેસિંગ ક્ષમતા તૈયાર કરવાનું લક્ષ્ય છે. જોકે, પ્લાન્ટ્સ તો બની રહ્યા છે, પણ તેમાં રિસાયકલ કરવા માટે જરૂરી જૂની બેટરીઓનો જથ્થો જ ઉપલબ્ધ નથી.
ઇન્ફોર્મલ સેક્ટરનો દબદબો
મુખ્ય સમસ્યા એ છે કે ઈ-વેસ્ટ માર્કેટ પર હજુ પણ સ્થાનિક અને અનૌપચારિક સ્ક્રેપ ડીલરોનો કબજો છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) પાસે ક્ષમતા તો ઘણી છે, પરંતુ વાસ્તવિક કલેક્શન આ ફોર્મલ ચેનલો સુધી પહોંચતું જ નથી. પરિણામે, મોટી કંપનીઓ ઓછી ક્ષમતા પર કામ કરવા મજબૂર છે અથવા તો મોંઘા ભાવે આયાતી સ્ક્રેપ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
પ્રોફિટ માર્જિન અને ટેકનોલોજીનો પડકાર
રિસાયકલિંગનું ગણિત બદલાઈ રહ્યું છે. નિકલ અને કોબાલ્ટ ધરાવતી બેટરીઓમાં નફો સારો મળે છે, પરંતુ હવે માર્કેટમાં LFP (Lithium Iron Phosphate) બેટરીઓનો ભરાવો વધી રહ્યો છે, જેમાં કિંમતી ધાતુઓ ઓછી હોય છે. આના કારણે કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન પર સીધી અસર પડી રહી છે અને EPR (Extended Producer Responsibility) કમ્પ્લાયન્સનો ખર્ચ પણ વધ્યો છે.
સરકારની કડક નીતિ અને ભવિષ્ય
હવે સરકારે પારદર્શિતા લાવવા માટે GST-લિંક્ડ ઈ-ઈનવોઈસ ફરજિયાત કર્યા છે જેથી ડેટામાં છેતરપિંડી અટકી શકે. FY2027-28 સુધીમાં નવી બેટરીઓમાં રિસાયકલ કરેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવાનું લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. રોકાણકારોએ હવે તે જોવું પડશે કે કંપનીઓ કેવી રીતે પોતાની કલેક્શન નેટવર્કને મજબૂત બનાવે છે અને હાઈ-પ્યુરિટી રિકવરી પ્રોસેસ દ્વારા પોતાનો નફો જાળવી રાખે છે.