યુરોપિયન યુનિયન (EU) દ્વારા ભારતીય બાસમતી ચોખાને મળેલા પ્રોટેક્ટેડ જીયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન (PGI) સ્ટેટસને લઈને સંકટ ઘેરાયું છે. EU અધિકારીઓ હવે બાસમતીને એક 'જેનરિક પ્રોડક્ટ' તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનું વિચારી રહ્યા છે, જેનાથી ભારતીય નિકાસકારોના પ્રોફિટ માર્જિન પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
માર્કેટ માટે શા માટે આ ચિંતાનો વિષય છે?
જો યુરોપિયન યુનિયન બાસમતીને 'જેનરિક' પ્રોડક્ટ જાહેર કરે છે, તો તેનો અર્થ એ કે બાસમતી નામનો ઉપયોગ કોઈપણ કંપની કરી શકશે. આનાથી KRBL અને LT Foods જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ દાયકાઓથી બનાવેલી બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને પ્રીમિયમ પ્રાઈસિંગ પર સીધી અસર પડશે. હાલમાં, આ PGI સ્ટેટસના કારણે ભારતીય ચોખા ઈન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં ઉંચી કિંમતે વેચાય છે.
વેપાર અને મુત્સદ્દીગીરીનો પેચ
આ વિવાદ માત્ર ચોખા સુધી સીમિત નથી. ભારત અને EU વચ્ચે ચાલી રહેલી ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) ની વાટાઘાટોમાં આ એક મોટો અવરોધ બની રહ્યો છે. યુરોપિયન દેશો, ખાસ કરીને ફ્રાન્સ, ઈન્ડિયન માર્કેટમાં તેમના 'Cognac' અને 'Champagne' જેવા પીણાં માટે સુરક્ષા ઈચ્છે છે, જેની વેલ્યુ લગભગ $6 અબજ હોવાનું મનાય છે. ભારત આ રક્ષણના બદલામાં બાસમતી માટે માન્યતા મેળવવાના વ્યૂહાત્મક દાવ રમી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાન અને સપ્લાય ચેઈનનો મુદ્દો
યુરોપિયન કમિશન ઈચ્છે છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન સંયુક્ત રીતે PGI માટે અરજી કરે, પરંતુ નવી દિલ્હીએ આ પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો છે. આ ઉપરાંત, EU ના કેટલાક અધિકારીઓનો તર્ક છે કે યુરોપમાં વેચાતા બાસમતી ચોખાનો જથ્થો વાસ્તવિક ઉત્પાદન કરતા ઘણો વધારે છે, જેથી તેને ચોક્કસ પ્રદેશ સાથે જોડવું મુશ્કેલ છે.