Whalesbook
મધ્ય પૂર્વ સંકટ Balance of Payments પર દબાણ વધારી રહ્યું છે
Chief Economic Advisor V. Anantha Nageswaran એ જણાવ્યું છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલું સંકટ ભારત માટે સીધું 'લાઇવ બેલેન્સ ઓફ પેમેન્ટ્સ સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ' બની ગયું છે, જે માત્ર કામચલાઉ આંચકો નથી. આ પરિસ્થિતિ મોંઘવારી (inflation), Current Account Deficit અને Rupee ની સ્થિરતા માટે જોખમ ઊભું કરી રહી છે. FY27 માટે Current Account નું અસરકારક સંચાલન, તેનું Financing સુનિશ્ચિત કરવું અને Rupee ના વધુ અવમૂલ્યનને અટકાવવું એ મુખ્ય મેક્રોઇકોનોમિક લક્ષ્યો તરીકે ઓળખાયા છે. ભારત ઊર્જા આયાત પર ખૂબ નિર્ભર છે, લગભગ 87% ક્રૂડ ઓઇલ અને લગભગ 60% LPG મધ્ય પૂર્વમાંથી મેળવે છે, જે તેને સપ્લાયમાં વિક્ષેપ અને ભાવના વધઘટ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) બંધ થવાની સંભાવના, જે આ આયાત માટે મુખ્ય શિપિંગ માર્ગ છે, તેણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં પહેલેથી જ વધારો કર્યો છે. આનાથી ભારતના આયાત બિલમાં વધારો થવાની અને પરિણામે Current Account Deficit વધવાની અપેક્ષા છે, જે FY27 માં GDP ના 2% થી વધી શકે છે, જે FY26 માં લગભગ 0.8% હતો. વધુમાં, ભારતની વાર્ષિક રેમિટન્સ (remittances) માં 38% ગલ્ફ દેશોમાંથી આવે છે, તેથી આ પ્રવાહમાં કોઈપણ મંદી Balance of Payments પર દબાણ વધારી શકે છે.
વૈશ્વિક વિભાજન ભારત માટે નવી પડકારો ઊભી કરે છે
Nageswaran એ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને આકાર આપતા ચાર માળખાકીય ફેરફારો પર ભાર મૂક્યો: વૈશ્વિક આર્થિક વિભાજન, ટેકનોલોજી વિકાસમાં વિભાજન, ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશન સંબંધિત ઊર્જા ખર્ચમાં વધારો અને વૈશ્વિક જોખમ ખર્ચમાં વૃદ્ધિ. આ ફેરફારો એક જટિલ વૈશ્વિક વાતાવરણ બનાવે છે જ્યાં ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોને અણધાર્યા મૂડી પ્રવાહ (capital flows) અને ચલણ મૂલ્યના દબાણ સહિતના વધુ જોખમોનો સામનો કરવો પડે છે. તેના પ્રતિભાવમાં, ભારત આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા (economic resilience) બનાવવા અને કોઈપણ એક પ્રદેશ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે વિવિધ ભાગીદારો સાથે નવ તાજેતરના કરારો પર હસ્તાક્ષર કરીને તેના વેપારમાં વૈવિધ્યકરણ (diversification) લાવી રહ્યું છે. યુકે, ઓમાન અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથેના કરારો બજાર પહોંચ સુધારવા અને વિદેશી રોકાણ આકર્ષવાનો હેતુ ધરાવે છે, જોકે તેનો સંપૂર્ણ પ્રભાવ આવવામાં સમય લાગશે. ટેકનોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા (technological self-reliance) અને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન (resilient supply chains) બનાવવી એ આ વિભાજિત વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ભારતની વ્યૂહરચનાના મુખ્ય ભાગો છે. જોકે, તાત્કાલિક પડકાર આ લાંબા ગાળાના લક્ષ્યોને વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય ઊર્જા આંચકાઓથી થતા તાત્કાલિક દબાણ સાથે સંતુલિત કરવાનો છે.
રિઝર્વ છતાં નબળાઈઓ યથાવત
જાન્યુઆરી 2026 સુધી અંદાજિત $701.4 બિલિયન ના મજબૂત ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ (foreign exchange reserves) હોવા છતાં, જે એક નિર્ણાયક બફર તરીકે કામ કરે છે, નોંધપાત્ર અંતર્ગત નબળાઈઓ યથાવત છે. ઊર્જા આયાત પર ભારતની ભારે નિર્ભરતા એક મુખ્ય નબળાઈ બની રહી છે; પશ્ચિમ એશિયામાં કોઈપણ લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપ તેના આયાત બિલમાં સીધો વધારો કરશે, Current Account Deficit ને પહોળો કરશે અને મોંઘવારીને વેગ આપશે. નાણાકીય શિસ્ત (fiscal discipline) અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ (infrastructure investment) માટેનું દબાણ, વ્યૂહાત્મક રીતે યોગ્ય હોવા છતાં, એક મુશ્કેલ સંતુલન કાર્ય છે. ઊર્જા ખર્ચમાં વધારો સરકારી નાણાકીય વ્યવસ્થા પર તાણ લાવી શકે છે. સ્ટેટ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટેના નુકસાન, જે Q1FY27 માં ₹2 લાખ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે, તે નાણાકીય શિસ્તને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે. વિશ્લેષકો Current Account Deficit માં વધારો થવાની ધારણા ધરાવે છે, અને અનુમાનો સૂચવે છે કે FY27 માં ભારતનો GDP વિકાસ દર 6.0%-6.6% ની વચ્ચે ધીમો પડી શકે છે. આ વધતા બાહ્ય જોખમો અને ચલણ અસ્થિરતા (currency volatility) ને આભારી છે. ભારતીય Rupee પહેલેથી જ નોંધપાત્ર રીતે નબળો પડ્યો છે અને ઊંચા તેલ આયાત ખર્ચ અને મૂડી પ્રવાહ (capital outflows) ને કારણે નોંધપાત્ર અસ્થિરતાનો અનુભવ કર્યો છે, જેના કારણે તે છેલ્લા 12-18 મહિનામાં એશિયામાં સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનાર ચલણ પૈકીનું એક બન્યું છે. જ્યારે વેપાર કરારો લાંબા ગાળાના વૈવિધ્યકરણ લાભો પ્રદાન કરે છે, ત્યારે તે તાત્કાલિક ભૌગોલિક રાજકીય આંચકાઓને વળતર આપવા માટે પૂરતા ન હોઈ શકે, અને સાચી ટેકનોલોજીકલ આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવી એ એક જટિલ, લાંબા ગાળાની પ્રક્રિયા છે.
સુધારા જાળવી રાખવા આર્થિક માર્ગ માટે નિર્ણાયક
વર્તમાન અસ્થિર વાતાવરણમાં નેવિગેટ કરવું એ ભારતની સુધારાની ગતિ (reform momentum) અને નીતિ લવચીકતા (policy flexibility) જાળવી રાખવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે. FY27 માટે ધીમા GDP વૃદ્ધિના અંદાજ દર્શાવે છે કે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને ઊંચા કોમોડિટી ભાવ દ્વારા ઊભી થયેલી નોંધપાત્ર પડકારો. આખરે, વધતી જતી વિભાજિત વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનો આર્થિક માર્ગ બાહ્ય સંતુલન (external balances) નું સંચાલન કરવાની, સ્થિર મૂડી આકર્ષવાની અને માળખાકીય ફેરફારો દ્વારા સ્થાનિક સ્થિતિસ્થાપકતા (domestic resilience) બનાવવાની તેની ક્ષમતા પર આધાર રાખશે.