ભારતીય અર્થતંત્રના કરોડરજ્જુ સમાન **7.3 કરોડથી વધુ** નેનો-એન્ટરપ્રાઈઝીસ (જેનું ટર્નઓવર **₹1 કરોડ** થી ઓછું છે) હાલમાં બેંક લોન મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. પરંપરાગત કોલેટરલ મોડલ્સ નિષ્ફળ જઈ રહ્યા છે, ત્યારે કેશ-ફ્લો આધારિત લેન્ડિંગ આ ક્ષેત્ર માટે નવી આશા જગાડી શકે છે.
ભારતીય અર્થતંત્રમાં નેનો-એન્ટરપ્રાઈઝીસનો મોટો ફાળો છે, જે ₹1 કરોડ થી ઓછું વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવે છે. હાલમાં દેશમાં આવા 7.38 કરોડ જેટલા એકમો કાર્યરત છે, જે રોજગારી અને સ્થાનિક સેવાઓ માટે મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જોકે, મોટાભાગના એકમો ફોર્મલ બેંકિંગ સિસ્ટમથી દૂર છે કારણ કે તેમની કામગીરી મોટી કંપનીઓથી સાવ અલગ છે.
લોન મેળવવામાં અવરોધ કેમ?
બેંકો સામાન્ય રીતે ઓડિટ રિપોર્ટ્સ, ટેક્સ ફાઇલિંગ અને ગીરો (Collateral) માગે છે. મોટાભાગના નેનો-એન્ટરપ્રાઈઝીસ 'ન્યુ-ટુ-ક્રેડિટ' છે, એટલે કે તેમની પાસે આ પ્રકારના દસ્તાવેજો નથી હોતા. આને કારણે, યોગ્ય બિઝનેસ મોડેલ હોવા છતાં, આ વ્યવસાયોને બેંકો હાઈ-રિસ્ક ગણે છે.
કેશ-ફ્લો આધારિત લેન્ડિંગની નવી રીત
હવે ફાઇનાન્સિયલ સંસ્થાઓ તેમની સ્ટ્રેટેજી બદલી રહી છે. હવે માત્ર બેલેન્સ શીટ પર આધાર રાખવાને બદલે, બેંકો કેશ-ફ્લો (Cash-flow) અને ડિજિટલ પેમેન્ટ રેકોર્ડ્સ જેવી વૈકલ્પિક માહિતી (Alternative Data) નો ઉપયોગ કરી રહી છે. આનાથી વ્યવસાયની વાસ્તવિક આવક જાણી શકાય છે.
પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ (PSL) પર ચર્ચા
સરકાર અને પોલિસી મેકર્સ આ એકમોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા માટે Priority Sector Lending માં ખાસ સબ-ટાર્ગેટ ઉમેરવા પર વિચાર કરી રહ્યા છે. જો આ અમલમાં આવે, તો નાની પેઢીઓને લોન મેળવવામાં મોટી સરળતા રહેશે અને અર્થતંત્રમાં ઝડપી ગ્રોથ જોવા મળી શકે છે.