Whalesbook
ભારત 2027 સુધીમાં વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી ઇકોનોમી બનશે તેવા અનુમાન પાછળ તેનું અપેક્ષિત ગ્રોથ રેટ મુખ્ય કારણ છે, જે વૈશ્વિક સરેરાશને સતત વટાવી જશે તેવી ધારણા છે. આ આર્થિક વિસ્તરણ મુખ્યત્વે મજબૂત સ્થાનિક માંગ (domestic demand), ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મોટા પાયે વિકાસ અને વિકસતા મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને કારણે થશે. નાણા મંત્રાલયના આ નિવેદન સાથે IMF, World Bank, Goldman Sachs અને Morgan Stanley જેવી મુખ્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ પણ સહમત છે. તેઓ આગાહી કરે છે કે ભારતનો GDP ગ્રોથ 2027 સુધી વાર્ષિક 6% થી ઉપર જ રહેશે. આ ગ્રોથ રેટથી ભારત જર્મની અને જાપાન જેવી ઇકોનોમીને પાછળ છોડી દેશે. 2026 સુધીમાં ભારત ચોથી અને 2027 સુધીમાં ત્રીજી સૌથી મોટી ઇકોનોમી બની શકે છે, જેનો નોમિનલ GDP $4.19 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે. 2047 સુધીમાં $30–$35 ટ્રિલિયન ની ઇકોનોમી બનાવવાનું લાંબા ગાળાનું લક્ષ્ય પણ સ્થાનિક વપરાશ (જે GDP ના લગભગ 70% હિસ્સો ધરાવે છે) અને સ્વચ્છ ઉર્જા જેવા ક્ષેત્રોમાં મોટા રોકાણ પર આધાર રાખે છે.
ભારતનો પ્રોજેક્ટેડ ગ્રોથ રેટ તેના મુખ્ય આર્થિક પ્રતિસ્પર્ધીઓની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. 2026 સુધીમાં, ભારતનો GDP લગભગ 6.2-6.5% વધવાની ધારણા છે, જે ચીનના અંદાજિત 4.5-4.8%, અમેરિકાના 1.8-2.4% અને યુરોપિયન ઇકોનોમીના ધીમા ગ્રોથ કરતાં ઘણો વધારે છે. આ પરફોર્મન્સ દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક રીતે મજબૂત બની રહ્યું છે અને 2026 માં વૈશ્વિક વૃદ્ધિમાં 17% નો ફાળો આપી શકે છે, જે ચીન પછી બીજા ક્રમે છે. ઐતિહાસિક રીતે, ભારત સદીઓ સુધી વિશ્વનું એક મહત્વનું આર્થિક કેન્દ્ર રહ્યું હતું. 1990 ના દાયકામાં શરૂ થયેલા ઉદારવાદીકરણ (liberalization) પછી, ભારતીય ઇકોનોમીએ ફરી ગતિ પકડી છે અને તાજેતરના વર્ષોમાં સરેરાશ 6% થી વધુ વૃદ્ધિ દર્શાવી છે.
સરકાર છેલ્લા ચાર વર્ષમાં થયેલા નવ વેપાર કરારો (trade agreements) ને ભવિષ્યમાં ભારતીય અર્થતંત્રના વિકાસના પાયા તરીકે ગણાવી રહી છે. જોકે, આ કરારોની વાસ્તવિક અસર મિશ્ર રહી છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTAs) થી કુલ વેપારનું પ્રમાણ વધી શકે છે, પરંતુ ઘણીવાર તે વેપાર ખાધ (trade deficit) તરફ દોરી જાય છે, જ્યાં આયાત (imports) થી વધુ ફાયદો થાય છે. IT અને સર્વિસ જેવા ક્ષેત્રોને ભારત-સિંગાપોર CECA જેવા ઉદાર વેપાર માળખાથી ફાયદો થયો છે, જ્યારે કૃષિ જેવા પરંપરાગત ક્ષેત્રો આયાત સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ કરારોથી સંતુલિત વેપાર અને ટકાઉ વિકાસ પ્રાપ્ત કરવા માટે બિન-ટેરિફ અવરોધો (non-tariff barriers) ને દૂર કરવા અને સ્થાનિક વ્યવસાયો દ્વારા તેનો મહત્તમ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો જરૂરી છે.
આશાવાદી અનુમાનો છતાં, અનેક પડકારો ભારતની આર્થિક પ્રગતિને અવરોધી શકે છે. મુખ્ય ચિંતા અમેરિકા દ્વારા વધતી જતી ટેરિફ (tariffs) અને સંરક્ષણવાદ (protectionism) ની છે, જે નિકાસ (exports) ની માંગને ઘટાડી શકે છે અને ટેક્સટાઇલ તથા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોને અસર કરી શકે છે. જ્યારે કેટલાક વેપાર કરારોથી ટેરિફ ઘટ્યા છે, વૈશ્વિક વેપારનું વાતાવરણ અસ્થિર છે, અને વેપાર તણાવ વૈશ્વિક વૃદ્ધિને ધીમી પાડી શકે છે. ઘરેલું સ્તરે, કોર્પોરેટ નફામાં વધારો થયો હોવા છતાં, ખાનગી મૂડી ખર્ચ (private capital expenditure) સ્થિર રહ્યો છે, જે રોકાણકારોની સાવચેતી દર્શાવે છે. શહેરી ગ્રાહક માંગ (urban consumer demand) હજુ પણ નબળી છે અને ઘરગથ્થુ દેવાના ઊંચા સ્તરો યથાવત છે. આ ઉપરાંત, કૃષિ ક્ષેત્રનું ચોમાસા પર નિર્ભરતા અસ્થિરતા લાવે છે. જો ખાનગી રોકાણ વેગ નહીં પકડે અથવા વૈશ્વિક માંગમાં ઘટાડો ચાલુ રહેશે તો આર્થિક દૃષ્ટિકોણ નીચો જઈ શકે છે.
આગળ જતા, વિશ્લેષકો સામાન્ય રીતે સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણ ધરાવે છે, પરંતુ કેટલીક શરતો સાથે. જ્યારે અનુમાનો સૂચવે છે કે ભારત સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય ઇકોનોમી બની રહેશે અને સતત 6% થી વધુ વૃદ્ધિ દર હાંસલ કરશે, ત્યારે આ સફળતા બાહ્ય જોખમોનું સંચાલન કરવા અને ઘરેલું ખાનગી રોકાણને ઉત્તેજન આપવા પર નિર્ભર રહેશે. IMF પ્રોજેક્ટ કરે છે કે ભારતની ઇકોનોમી 2025-26 માં 6.6% ના દરે વૃદ્ધિ કરશે, પરંતુ તે ચેતવણી પણ આપે છે કે 2026-27 માં ગ્રોથ 6.2% સુધી ધીમો પડી શકે છે. Fitch FY2027 માં 6.3% વૃદ્ધિની આગાહી કરે છે. બજાર આ અનુમાનો પર વૈશ્વિક વેપાર સંબંધોમાં થતા વિકાસ અને ખાનગી રોકાણ પુનઃપ્રાપ્તિના નક્કર સંકેતો પર ધ્યાન આપશે.