Whalesbook
આર્થિક ઉત્પાદકતાને મળશે પ્રાધાન્ય
16મા Finance Commission ની નવી ભલામણો સૂચવે છે કે કેન્દ્રીય ભંડોળ રાજ્યોને કેવી રીતે વહેંચવામાં આવશે તેમાં મોટો વ્યૂહાત્મક બદલાવ આવ્યો છે. આ નવા સૂત્ર હેઠળ, રાજ્યોના GDP માં તેમના સીધા યોગદાનને 10% જેટલું વજન આપવામાં આવ્યું છે. આ એક મોટો ફેરફાર છે કારણ કે અગાઉના મોડેલોમાં આ પરિબળને સીધું સામેલ કરવામાં આવ્યું ન હતું. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાજ્યોને આર્થિક ઉત્પાદકતા અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે, જેથી રાષ્ટ્રીય આર્થિક વૃદ્ધિના લક્ષ્યો સાથે તેને સાંકળી શકાય.
ફોર્મ્યુલામાં મોટા ફેરફારો અને પ્રાદેશિક અસરો
જોકે, રાજ્યોને કુલ ભંડોળનો હિસ્સો (vertical devolution) 41% યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે, પરંતુ રાજ્યો વચ્ચે ભંડોળની વહેંચણી (horizontal devolution) માં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. 2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબના રાજ્યોના હિસ્સાને 15% થી વધારીને 17.5% કરવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ, ભૌગોલિક વિસ્તાર (geographical area) નું વજન 15% થી ઘટાડીને 10% કરવામાં આવ્યું છે. આવકની દૂરી (income distance), જે રાજ્યોની માથાદીઠ આવક અને સૌથી વધુ આવક ધરાવતા રાજ્યો વચ્ચેના તફાવતને માપે છે, તેનું વજન 45% થી ઘટાડીને 42.5% કરાયું છે. પર્યાવરણ (environmental parameter) ને લગતા માપદંડમાં પણ ફેરફાર કરાયો છે, જેમાં જંગલ વિસ્તારને વધુ મહત્વ અપાયું છે, જેમાં 80% ભાર રાષ્ટ્રીય જંગલ કવર પર અને 20% તેના વધારા પર રહેશે. વસ્તી વિષયક પ્રદર્શન (demographic performance) નું વજન 12.5% થી ઘટાડીને 10% કરવામાં આવ્યું છે, જે 1971 થી 2011 વચ્ચેની વસ્તી વૃદ્ધિ દર પર આધારિત છે. આ ફેરફારોના કારણે દક્ષિણના રાજ્યો, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, હરિયાણા અને પંજાબ જેવા રાજ્યોને વધુ ભંડોળ મળવાની શક્યતા છે. જ્યારે હિન્દી ભાષી રાજ્યો, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા અને કેટલાક પૂર્વોત્તર રાજ્યોને મળતી રકમમાં નજીવો ઘટાડો થઈ શકે છે.
નાણાકીય સ્થિરતા અને નીતિગત શૂન્યાવકાશ
આ રિપોર્ટમાં Finance Commission એ રાજ્યો દ્વારા આપવામાં આવતી બિન-શરતી રોકડ સહાય (unconditional cash transfers) અથવા 'ફ્રીબીઝ' (freebies) જેવી નાણાકીય રીતે અત્યંત બોજારૂપ (fiscally unsustainable) યોજનાઓ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જોકે, કડક પગલાં લેવાને બદલે, રાજ્યોને વધુ લક્ષ્યાંકિત (targeted) અને તર્કસંગત (rationalized) બનાવવાની સલાહ આપી છે. સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, અગાઉની કમિશન દ્વારા ભલામણ કરાયેલ સ્વતંત્ર Fiscal Council (નાણાકીય પરિષદ) ની સ્થાપના માટે આ રિપોર્ટમાં કોઈ ભારપૂર્વક ભલામણ કરવામાં આવી નથી. નિષ્ણાતોના મતે, આનાથી રાજ્યોને નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં વધુ લવચીકતા (flexibility) મળી શકે છે, પરંતુ કેટલાક લોકો એવી પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે આનાથી નાણાકીય શિસ્ત (fiscal discipline) નબળી પડી શકે છે અને ખર્ચાળ લોકપ્રિય યોજનાઓ ચાલુ રહેવાનો ભય છે.