ભારતીય રાજ્યોએ તેમના દેવાની ચુકવણીનો સમયગાળો લંબાવીને માર્ચ **2025** સુધીમાં સરેરાશ **8.85 વર્ષ** કર્યો છે. જોકે આનાથી તાત્કાલિક રાહત મળી છે, પરંતુ કુલ **₹62.97 લાખ કરોડનું** દેવું યથાવત છે, જેની ચિંતા સતત વધી રહી છે.
વધતા દેવાનો બોજ અને બદલાતી વ્યૂહરચના
રાજ્ય સરકારો પર વધતા નાણાકીય દબાણને પહોંચી વળવા માટે નવી વ્યૂહરચના અપનાવવામાં આવી રહી છે. હવે લાંબા ગાળાના બોન્ડ્સ (Long-tenor bonds) દ્વારા દેવું ઉભું કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી તાત્કાલિક ચુકવણીના દબાણમાંથી બચી શકાય. માર્ચ 2025 ના અંત સુધીમાં સરકારી સિક્યોરિટીઝની સરેરાશ મેચ્યોરિટી વધીને 8.85 વર્ષ થઈ છે, જે અગાઉ 8.50 વર્ષ હતી.
આંકડાઓની માયાજાળ
કુલ માર્કેટ બોરોઇંગમાં 14%નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે વધીને ₹62.97 લાખ કરોડ પર પહોંચી ગયું છે. સરકારના આ પગલાને લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ તરીકે જોવામાં આવે છે. કેન્દ્ર સરકારે પણ 5 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ ₹1.09 લાખ કરોડનો એડવાન્સ ટેક્સ ડેવોલ્યુશન હપ્તો જાહેર કર્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપવાનો છે.
રાજ્યોમાં દેવાની વિવિધ સ્થિતિ
દરેક રાજ્યની દેવું સંભાળવાની રીત અલગ છે. દાખલા તરીકે, તેલંગાણા 14.33 વર્ષ ની સરેરાશ સાથે લાંબા ગાળાના પ્લાનિંગ પર ધ્યાન આપી રહ્યું છે, જ્યારે ગુજરાતનું પ્રોફાઇલ 4.50 વર્ષ નું છે. આ તફાવત દર્શાવે છે કે રાજ્યો તેમની જરૂરિયાત મુજબ દેવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી
દેવાનો સમયગાળો વધારવો એટલે દેવું ઓછું કરવું એવું નથી, તે માત્ર ભવિષ્ય પર ટાળવામાં આવે છે. હાલમાં રાજ્યોનો Debt-to-GDP રેશિયો 29.5% થયો છે. આગામી સમયમાં 16th Finance Commission એ ફિસ્કલ ડેફિસિટને GSDPના 3% સુધી મર્યાદિત રાખવાનું લક્ષ્ય આપ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આ વધારાની નાણાકીય સ્પેસનો ઉપયોગ ઉત્પાદક સંપત્તિ બનાવવા માટે થાય છે કે પછી માત્ર દૈનિક ખર્ચમાં વપરાય છે.