ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સમાં 'રિવર્સ ફ્લિપિંગ'નો ટ્રેન્ડ વધી રહ્યો છે. વિદેશી હેડક્વાર્ટર છોડી કંપનીઓ હવે ભારતીય એક્સચેન્જ પર લિસ્ટ થવા માટે પાછી ફરી રહી છે. નવી સરકારી નીતિઓ આ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે, પરંતુ ટેક્સ અને રિસ્ટ્રક્ચરિંગ ખર્ચ પર ખાસ નજર રાખવી જરૂરી છે.
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં અત્યારે 'રિવર્સ ફ્લિપિંગ' (Reverse Flipping) નામના મોટા બદલાવની લહેર ચાલી રહી છે. જે કંપનીઓએ અગાઉ સિંગાપોર કે ડેલાવેર જેવા વિદેશી દેશોમાં હેડક્વાર્ટર બનાવ્યા હતા, તે હવે પોતાની કાયદાકીય અને કોર્પોરેટ સ્ટ્રક્ચરને ભારત શિફ્ટ કરી રહી છે. PhonePe, Zepto, Flipkart, Razorpay, Meesho અને Pine Labs જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ કાં તો આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી ચૂકી છે અથવા તેના અંતિમ તબક્કામાં છે.
ડોમેસ્ટિક લિસ્ટિંગ તરફ પ્રયાણ
ભૂતકાળમાં ઘણી સ્ટાર્ટઅપ્સ ગ્લોબલ વેન્ચર કેપિટલ મેળવવા વિદેશી દેશોમાં નોંધાયેલી રહેતી હતી. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. હવે કંપનીઓ ભારતના શેરબજાર એટલે કે NSE અને BSE પર લિસ્ટ થવા માંગે છે. સ્થાનિક રોકાણકારો અને ફેમિલી ઓફિસો ભારતીય બિઝનેસ મોડલને વધુ સારી રીતે સમજે છે, જેના કારણે લિક્વિડિટી મેળવવી હવે સરળ બની છે.
સરકારી નિયમોમાં રાહત
પહેલા આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ જટિલ અને લાંબી હતી, પરંતુ સપ્ટેમ્બર 2024 માં કંપનીઝ રૂલ્સમાં કરાયેલા સુધારા બાદ હવે 'ફાસ્ટ-ટ્રેક ઇનબાઉન્ડ મર્જર' શક્ય બન્યું છે. આને કારણે NCLT ની લાંબી મંજૂરી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયા વગર વિદેશી હોલ્ડિંગ કંપનીઓનું ભારતીય સબસિડિયરીમાં મર્જર સરળ બન્યું છે.
શું છે રોકાણકારો માટે જોખમ?
જોકે સરકારી નિયમો સરળ બન્યા છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયા સસ્તી નથી. રિસ્ટ્રક્ચરિંગ દરમિયાન કંપનીઓએ મોટું કેપિટલ ગેઈન્સ ટેક્સ (Capital Gains Tax) ચૂકવવું પડે છે, જે કંપનીના કેશ ફ્લો પર સીધી અસર કરે છે. આ સિવાય FEMA અને શેરહોલ્ડર એગ્રીમેન્ટ્સ જેવા કાયદાકીય પાસાઓનું પાલન કરવું એક મોટું ચેલેન્જ છે. લિસ્ટિંગ બાદ પબ્લિક માર્કેટની શિસ્ત જાળવવી એ આ કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.