રૂપિયો ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે પહોંચ્યો
શુક્રવારે રૂપિયામાં ભારે ધોવાણ જોવા મળ્યું અને તે અમેરિકી ડોલર સામે 94.80 ના સ્તરની નજીક બંધ રહ્યો. આ મધ્ય-માર્ચ પછીનું સૌથી નીચું સ્તર છે. રોકાણકારોની સાવચેતી અને યુએસ નોન-ફાર્મ પેરોલ ડેટા જેવા પરિબળોએ રૂપિયા પર દબાણ વધાર્યું. પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ વધ્યા બાદ 28 ફેબ્રુઆરી, 2026 થી ભારતીય રૂપિયો લગભગ 4.1% નબળો પડ્યો છે, અને 27 માર્ચ, 2026 ના રોજ પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષમાં લગભગ 9.9% નો ઘટાડો નોંધાવ્યો છે. 31 માર્ચ, 2026 ના રોજ USD/INR 93.8130 પર ટ્રેડ કરી રહ્યો હતો, જે તેની સતત નબળાઈ દર્શાવે છે.
મોંઘવારી, ક્રૂડ ઓઈલ અને રોકાણકારોની ભાવના મુખ્ય કારણો
અંદાજો મુજબ, USD/INR માર્ચ 2026 માં સરેરાશ 94.73 ની આસપાસ રહી શકે છે. વર્ષના અંત સુધીમાં આ આંકડો 90-95 ની વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે, જોકે કેટલાક વિશ્લેષકો 2026 ના અંત સુધીમાં તે 107.71 સુધી પણ પહોંચી શકે છે તેવું માની રહ્યા છે. નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે રૂપિયો અન્ય ઉભરતી બજારની કરન્સીની સરખામણીમાં સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યો છે, પરંતુ આ વાસ્તવિકતાથી વિપરીત છે. હાલમાં, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલો ભારે ઉછાળો - 30 માર્ચ, 2026 ના રોજ બ્રેન્ટ ક્રૂડ $112.57 અને WTI $101.80 ની આસપાસ હતું - જેના કારણે ભારતના આયાત ખર્ચમાં સીધો વધારો થયો છે અને ચાલુ ખાતાની ખાધ (current account deficit) વધી છે. ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાને કારણે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) પણ ઉભરતી બજારોમાંથી રોકાણ પાછું ખેંચી રહ્યા છે, જેના કારણે નોંધપાત્ર મૂડી પ્રવાહ (capital outflow) જોવા મળી રહ્યો છે. ભારતમાં મોંઘવારી દર, ફેબ્રુઆરી 2026 માં 3.21% હતો, જે હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે. આ ફુગાવાની સ્થિતિ, નબળા ચલણ સાથે મળીને, આયાતી મોંઘવારીનું જોખમ વધારે છે.
માળખાકીય સમસ્યાઓ અને RBI નો હસ્તક્ષેપ
સત્તાવાર નિવેદનો છતાં, રૂપિયામાં સતત ઘટાડો માળખાકીય નબળાઈઓ તરફ ઈશારો કરે છે. ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર ભારતની ભારે નિર્ભરતા તેને વૈશ્વિક ભાવની વધઘટ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે, જે ચાલુ ખાતાની ખાધને સીધી અસર કરે છે. ચલણને સ્થિર કરવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા કરવામાં આવેલો વ્યાપક હસ્તક્ષેપ જરૂરી છે, પરંતુ તેનાથી વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (forex reserves) માં ઘટાડો થયો છે, જે ભવિષ્યમાં વધુ કાર્યવાહી કરવાની RBI ની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી શકે છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે RBI એ સીધા ડોલર વેચાણને બદલે બજારના વર્તનને નિયમનકારી પગલાં દ્વારા પ્રભાવિત કરવાની રણનીતિ અપનાવી છે. વિશ્લેષકો માને છે કે આ અભિગમ ટૂંકા ગાળાની અસ્થિરતાને ઘટાડી શકે છે, પરંતુ તે અવમૂલ્યનના મૂળભૂત આર્થિક કારણોને હલ કરતું નથી. વહીવટી નિયંત્રણો પર નિર્ભર રહેવાથી લાંબા ગાળાના બજાર વિકાસ અને ભાવ નિર્ધારણમાં અવરોધ આવી શકે છે.
ભવિષ્ય અંગે અનિશ્ચિતતા
ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને અસ્થિર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવને કારણે ભારતીય રૂપિયાના નજીકના ગાળાના ભવિષ્ય અંગે અનિશ્ચિતતા છે. RBI તેની સંચાલિત ફ્લોટ નીતિ (managed float policy) ચાલુ રાખી રહ્યું છે અને ચલણમાં વધુ પડતી વધઘટને નિયંત્રિત કરવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, વૈશ્વિક દબાણો સામે આ પગલાંઓની અસરકારકતા પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવશે. USD/INR માટેના અંદાજો અલગ અલગ છે, પરંતુ ઘણા 2026 સુધી ઊંચા સ્તરોની અપેક્ષા રાખે છે, જે વૈશ્વિક આર્થિક વલણો, યુએસ ફેડરલ રિઝર્વની નીતિ અને ભારતના સ્થાનિક આર્થિક પ્રદર્શન પર આધારિત રહેશે. બજાર એ જોશે કે RBI ચલણની સ્થિરતા અને તેના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારની જાળવણી વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે.