ભારતની સરકારી કંપનીઓ (PSUs) ઝડપથી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અપનાવી રહી છે, પરંતુ મોટાભાગની કંપનીઓમાં યોગ્ય ટેસ્ટિંગ અને રિસ્ક ફ્રેમવર્કનો અભાવ જોવા મળે છે. આ ગવર્નન્સ ગેપને કારણે ઓપરેશનલ અને કમ્પ્લાયન્સનું મોટું જોખમ ઉભું થયું છે, જેને જોતા રેગ્યુલેટર્સ હવે કડક નિયમો લાવી રહ્યા છે.
ભારતીય પબ્લિક સેક્ટર યુનિટ્સ (PSUs) અત્યારે ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશનના મોટા તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. કાર્યક્ષમતા વધારવા અને સેવાઓને આધુનિક બનાવવા માટે આ કંપનીઓ AI તરફ વળી રહી છે. જોકે, આ દોડમાં એક મોટી ખામી સામે આવી છે: ભારતમાં એન્ટરપ્રાઈઝ AI માં રોકાણ 119% વધ્યું છે, પરંતુ માત્ર 22% સંસ્થાઓ પાસે જ તેને સુરક્ષિત રીતે મેનેજ કરવા માટે યોગ્ય ગવર્નન્સ, ટેસ્ટિંગ અને ઓડિટિંગ ફ્રેમવર્ક છે.
ઓપરેશનલ અને સિસ્ટમિક જોખમ
સરકારી કંપનીઓ માટે AI નું જોખમ પ્રાઈવેટ સેક્ટર કરતા વધુ ગંભીર છે. આ કંપનીઓ ભારતીય અર્થતંત્રનો પાયો છે અને વાર્ષિક ₹1.04 ટ્રિલિયનથી વધુનું ડિવિડન્ડ આપે છે. જો તેમની સિસ્ટમમાં કોઈ પણ ટેકનિકલ ખામી સર્જાય, તો તેની અસર સીધી અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે. નિષ્ણાતો ચિંતિત છે કે પ્રોપર ગાઈડલાઈન વગર AI ના ઉપયોગથી 'મોડલ ડ્રિફ્ટ' જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે, જેનાથી AI ના નિર્ણયો ખોટા પડી શકે અથવા પબ્લિક સર્વિસમાં પક્ષપાત (Bias) જોવા મળી શકે.
જવાબદારી નક્કી કરવા માટે બદલાતા નિયમો
આ જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર અને રેગ્યુલેટર્સ હવે સખત બની રહ્યા છે. Ministry of Electronics and Information Technology અને IndiaAI Mission ડેટા ઈન્ટિગ્રિટી માટે કડક માળખું તૈયાર કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને 30 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ Telecom Regulatory Authority of India (TRAI) એ ટેલિકોમ સેક્ટર માટે AI ના ઉપયોગ અંગે ડ્રાફ્ટ ગાઈડલાઈન્સ બહાર પાડી હતી, જેમાં બોર્ડ-અપ્રૂવ્ડ પોલિસી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
આગામી સમયમાં, PSUs ની સફળતા માત્ર તેમના ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન પર નહીં, પરંતુ તેઓ આ ટેકનોલોજીને કેટલી સુરક્ષિત રીતે હેન્ડલ કરે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. શેરધારકોએ એ જોવું જોઈએ કે કંપનીઓ તેમની AI ઓવરસાઈટ કમિટી કેવી રીતે બનાવે છે અને Digital Personal Data Protection Act ના નિયમોનું પાલન કેટલું ચુસ્તપણે કરે છે.