વોલેટિલિટી વચ્ચે તેજીનો માહોલ?
માર્ચ 2024 માં, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) ના કેશ સેગમેન્ટમાં એવરેજ ડેઇલી ટર્નઓવર (ADT) ₹1.25 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું, જે છેલ્લા 19 મહિનામાં સૌથી વધુ છે. NSE પર વોલ્યુમમાં 10% અને BSE પર 8% નો વધારો થયો, જે રિટેલ રોકાણકારોની સક્રિય ભાગીદારી દર્શાવે છે. જોકે, આ વોલ્યુમનો ઉછાળો ત્યારે આવ્યો જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ વધ્યો, જેના કારણે નિફ્ટી 50 અને સેન્સેક્સ જેવા મુખ્ય ઇન્ડેક્સ લગભગ 10% ઘટ્યા. આ માર્ચ 2020 પછીનો સૌથી ખરાબ માસિક દેખાવ હતો, જેમાં નિફ્ટી 50 માં 11.36% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો. વોલેટિલિટી માપક, ઇન્ડિયા VIX, 30 માર્ચ 2024 ના રોજ 27.75 ની ચાર વર્ષની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યો, જે રોકાણકારોની ચિંતા દર્શાવે છે.
FPIs ની વિક્રમજનક વેચવાલી અને રિટેલ રોકાણકારોનો વિશ્વાસ
જ્યારે રિટેલ રોકાણકારો બજારમાં ઘટાડા દરમિયાન ખરીદી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) એ માર્ચમાં ઐતિહાસિક વેચાણ કર્યું. FPIs એ ભારતીય ઇક્વિટીમાંથી ₹1.18 લાખ કરોડ ઉપાડ્યા, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો માસિક આઉટફ્લો છે. તેઓ આખા મહિનાના દરેક ટ્રેડિંગ દિવસે વેચાણ કરતા રહ્યા. કેલેન્ડર વર્ષ 2024 માં FPIs નો કુલ આઉટફ્લો ₹1.31 લાખ કરોડ કરતાં વધી ગયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં લગભગ ₹1.8 ટ્રિલિયન નો આઉટફ્લો થયો, જે 1992 પછીનો સૌથી વધુ છે. આ સતત વિદેશી વેચાણ, વધતા તેલના ભાવ (બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ માર્ચમાં 40% થી વધુ વધીને લગભગ $110 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યા) અને નબળા રૂપિયાએ બજારના સેન્ટિમેન્ટને નકારાત્મક અસર કરી અને વ્યાપક ઘટાડામાં ફાળો આપ્યો.
રિટેલ રોકાણકારોની રણનીતિ: સાવચેતીપૂર્વક ખરીદી અને સ્મોલ-કેપનું જોખમ
વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં વધારો પોર્ટફોલિયો ગોઠવણીની જરૂરિયાતને કારણે છે, નહીં કે મજબૂત તેજીના વિશ્વાસને કારણે. રિટેલ રોકાણકારો સાવચેત રહીને, જે સ્ટોક્સમાં તેમને મૂલ્ય દેખાય છે તેમાં પસંદગીપૂર્વક રોકાણ કરી રહ્યા છે. જોકે, સ્મોલ-કેપ સેગમેન્ટમાં તેમની ઊંચી ભાગીદારી સંભવિત જોખમ ઊભું કરે છે. બજારના તીવ્ર ઘટાડા છતાં, ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં SIP ઇનફ્લો સ્થિર રહેવાની અપેક્ષા છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં ભારતમાં કુલ ડિમેટ એકાઉન્ટની સંખ્યા 21.6 કરોડ ને વટાવી ગઈ છે, જે રિટેલ રોકાણકારોના વધતા આધારને દર્શાવે છે. એપ્રિલ 1, 2024 થી અમલમાં આવનારા એલ્ગોરિધમિક ટ્રેડિંગ પરના નવા SEBI નિયમો, ઓટોમેટેડ સ્ટ્રેટેજીનો ઉપયોગ કરતા રિટેલ ટ્રેડર્સ માટે પારદર્શિતા વધારવાનો હેતુ ધરાવે છે.
આકર્ષક વેલ્યુએશન, પણ પડકારો યથાવત
માર્ચમાં થયેલા તીવ્ર બજાર ઘટાડાને કારણે વેલ્યુએશનના આધારે ભારતીય શેરો વધુ આકર્ષક બન્યા છે. 30 માર્ચ 2024 ના રોજ નિફ્ટી 50 નો ટ્રેલિંગ P/E રેશિયો ઘટીને 19.62 થયો, જે માર્ચ 2020 પછીનો સૌથી નીચો સ્તર છે. અન્ય ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સની સરખામણીમાં ભારતનું વેલ્યુએશન પ્રીમિયમ પણ ઉલટાઈ ગયું છે, જે હવે તેના લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં 9% નીચે છે. ઐતિહાસિક રીતે, આવા તીવ્ર ઘટાડા, જેમ કે માર્ચ 2024 માં સમાપ્ત થયેલી ચાર મહિનાની ગિરાવટ, ઘણીવાર મોટા બજાર રેલી પહેલા જોવા મળ્યા છે, જે સરેરાશ લગભગ 40% એક વર્ષનું વળતર આપે છે. જોકે, ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો, ઊંચા તેલના ભાવ અને સતત વિદેશી મૂડીના આઉટફ્લો પડકારો બની રહ્યા છે. બજાર NSE ના ઓફર-ફોર-સેલ સહિત આગામી મોટા IPOs માટે પણ તૈયારી કરી રહ્યું છે.
ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો અને કરન્ટ એકાઉન્ટ પર અસર
વધતા પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ અને $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર ગયેલા તેલના ભાવ ફુગાવાની ચિંતાઓને વધારે છે અને તેલ આયાત પર ભારતની નિર્ભરતાને કારણે તેના કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટને જોખમમાં મૂકે છે. વૈશ્વિક જોખમ ટાળવા અને વધતા યુએસ ટ્રેઝરી યીલ્ડ્સથી પ્રેરિત વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા સતત વેચાણ સૂચવે છે કે મૂડીનું પલાયન ચાલુ રહી શકે છે. સ્મોલ-કેપ સ્ટોક્સમાં રિટેલ રોકાણકારોની ભારે સંડોવણી, જે ઐતિહાસિક રીતે વધુ વોલેટાઈલ હોય છે, તે બજારની ભાવના નકારાત્મક બનવા પર ઓછા અનુભવી વેપારીઓ માટે નોંધપાત્ર નુકસાન તરફ દોરી શકે છે. વધારામાં, રૂપિયાનું ₹94 પ્રતિ યુએસ ડોલર સુધીનું પતન આયાત ખર્ચ વધારે છે અને વિદેશી રોકાણકારોમાં સાવચેતી વધારે છે.
ભવિષ્ય: અનિશ્ચિતતા વચ્ચે સાવચેતીપૂર્ણ આશાવાદ
આગળ જોતાં, બજારને વિરોધાભાસી સંકેતોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. એક તરફ, તીવ્ર ઘટાડાએ વેલ્યુએશનમાં સુધારો કર્યો છે અને મજબૂત રેલીઓ માટે ઐતિહાસિક ધોરણે પાયો નાખ્યો છે. વિશ્લેષકો જોખમ-વળતરના સંતુલનમાં સુધારો જોઈ રહ્યા છે અને તેને ખરીદીની તક તરીકે સૂચવી રહ્યા છે. બીજી તરફ, તાત્કાલિક ભવિષ્ય ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા, FPIs નું સતત વેચાણ અને ચલણના દબાણથી ઘેરાયેલું છે. NSE જેવા મોટા IPOs તરલતા ઉમેરી શકે છે, પરંતુ બજારની એકંદર દિશા પ્રાદેશિક સંઘર્ષોમાં ઘટાડો અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓમાં સ્થિરતા પર નિર્ભર રહેશે. રોકાણકારોએ આકર્ષક વેલ્યુએશનથી સંભવિત લાભ અને વર્તમાન મેક્રો જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને, સાવચેતીભર્યો છતાં વ્યૂહાત્મક અભિગમ અપનાવવો જોઈએ.