ભારતમાં કોર્પોરેટ દેવાની વસૂલાત અને 'લિમિટેડ લાયબિલિટી'ના કાયદાકીય માળખા પર નવો સવાલ ઊભો થયો છે. જટિલ ગ્રુપ સ્ટ્રક્ચર અને પ્રમોટરની પર્સનલ ગેરંટી રોકાણકારો માટે કેવી રીતે મુશ્કેલી બની શકે છે તે સમજવું અત્યારે અનિવાર્ય છે.
કોર્પોરેટ જગતમાં 'લિમિટેડ લાયબિલિટી'નો કન્સેપ્ટ એવો છે કે જે બિઝનેસ માલિકોને કંપનીના દેવા માટે અંગત રીતે જવાબદાર બનતા બચાવે છે, પરંતુ હાલમાં ભારતમાં આ નિયમોની કસોટી થઈ રહી છે. કાયદાકીય અને નાણાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જટિલ ગ્રુપ સ્ટ્રક્ચર અને પ્રમોટર્સ દ્વારા આપવામાં આવતી પર્સનલ ગેરંટી દેવાની વસૂલાતની પ્રક્રિયાને અત્યંત ગૂંચવણભરી બનાવે છે. રોકાણકારો માટે આ બાબત ગંભીર છે કારણ કે કંપની જ્યારે આર્થિક તકલીફમાં હોય, ત્યારે આ ગૂંચવણને કારણે તેમની મૂડી પાછી મેળવવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.
ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં ઘણી કંપનીઓ એકબીજા સાથે એવી રીતે જોડાયેલી હોય છે કે તેમની માલિકીનું માળખું ખૂબ જ અપારદર્શક બની જાય છે. જ્યારે કંપનીઓ Insolvency and Bankruptcy Code (IBC) હેઠળ જાય છે, ત્યારે કોર્પોરેટ અસ્કયામતો અને પ્રમોટરની અંગત જવાબદારીઓ વચ્ચેની રેખા ધૂંધળી થઈ જાય છે. પરિણામે, લાંબા સમય સુધી ચાલતા કાયદાકીય વિવાદો દેવાની પતાવટમાં વિલંબ કરે છે અને શેરધારકોની વેલ્યુમાં ઘટાડો કરે છે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
સૌથી મોટી ચિંતા 'રિકવરી રેટ'ની છે. જ્યારે કાયદાકીય અસ્પષ્ટતા હોય, ત્યારે લેણદારોની સમિતિઓ મુશ્કેલીમાં મુકાય છે, જેના કારણે આશા કરતા ઓછી વસૂલાત થાય છે. ભૂતકાળના ઘણા કિસ્સાઓમાં જોવા મળ્યું છે કે દેવાની જવાબદારી કોની છે તે અંગેના વિવાદોને કારણે આખી રિસ્ટ્રક્ચરિંગ પ્રક્રિયા અટકી પડે છે.
વર્તમાન સમયમાં, નાણાકીય સંસ્થાઓ હવે સરળ અને પારદર્શક માલિકી ધરાવતી કંપનીઓને વધુ પસંદ કરી રહી છે. આ રોકાણકારો માટે એક સ્પષ્ટ સંકેત છે કે જે કંપનીઓમાં એકાઉન્ટિંગ જટિલ છે અથવા જ્યાં ગ્રુપ લેવલનું દેવું વધારે છે, ત્યાં ભવિષ્યમાં ઉછીના નાણાં મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. હવે માર્કેટમાં ગવર્નન્સ અને સ્પષ્ટ જવાબદારીને વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
રોકાણકારોએ હવે કંપનીઓના કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ ડિસ્ક્લોઝર પર નજીકથી નજર રાખવી જોઈએ. પ્રમોટર્સ દ્વારા આપવામાં આવતી પર્સનલ ગેરંટી અને ગ્રુપની અંદર એકબીજાને અપાતી લોન (inter-company lending) કેટલા પ્રમાણમાં છે, તે તપાસવું જોઈએ. લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે પારદર્શિતા એ હવે એક અનિવાર્ય માપદંડ બની ગયું છે.