ભારતીય સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ હાલમાં એક સાંકડી રેન્જમાં ફસાયેલા છે. Reserve Bank of India (RBI) દ્વારા સિસ્ટમમાંથી રેકોર્ડ વધારાની તરલતા (liquidity) પાછી ખેંચવામાં આવી રહી છે, જ્યારે ગ્લોબલ ક્રૂડ ઓઈલ અને U.S. Treasury યીલ્ડના વધારાને કારણે બજારમાં સાવચેતીનો માહોલ છે.
ભારતીય સરકારી બોન્ડ માર્કેટમાં હાલમાં ટ્રેડર્સ 'વેઈટ એન્ડ વોચ'ની સ્થિતિમાં છે. 8 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ બેન્ચમાર્ક 6.94% 2036 બોન્ડ યીલ્ડ 6.96% ની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યું હતું. બજાર એક તરફ RBI ના આક્રમક લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ અને બીજી તરફ ગ્લોબલ એનર્જી તેમજ ઈન્ટરેસ્ટ રેટના દબાણ વચ્ચે દિશાહીન બની રહ્યું છે.
RBI લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ
બજારમાં આ સ્થગિતતા પાછળનું મુખ્ય કારણ RBI નું બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં રહેલા સરપ્લસ કેશને નિયંત્રિત કરવાનું અભિયાન છે. 6 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સરપ્લસ વધીને ₹11.16 લાખ કરોડ પર પહોંચી હતી. આ વધારાની રોકડને કારણે ફુગાવો ન વધે તે માટે RBI એ Variable Rate Reverse Repo (VRRR) ઓક્શન દ્વારા છેલ્લા કેટલાક સેશનમાં ₹8.5 લાખ કરોડ થી વધુ રકમ પાછી ખેંચી છે. આ પગલું FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા આવેલા વિદેશી ભંડોળની અસરને બેલેન્સ કરવા માટે જરૂરી હતું.
ગ્લોબલ પ્રેશરની અસર
સ્થાનિક લિક્વિડિટી ઉપરાંત, વૈશ્વિક પરિબળો પણ બોન્ડ રોકાણકારોને સાવધ કરી રહ્યા છે. હાલમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ $97 પ્રતિ બેરલ ની આસપાસ છે. ભારત મોટો ઉર્જા આયાતકાર હોવાથી, તેલના ઊંચા ભાવ આયાતનું બિલ વધારે છે અને ફુગાવાનું દબાણ ઊભું કરે છે. આનાથી RBI માટે મોનેટરી પોલિસીમાં રાહત આપવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
આ ઉપરાંત, U.S. 10-year Treasury yield પણ 4.78% પર સ્થિર છે. જ્યારે અમેરિકામાં વ્યાજ દરો ઊંચા રહે છે, ત્યારે રોકાણકારો સુરક્ષિત અને વધુ વળતર આપતી U.S. એસેટ્સ તરફ વળે છે, જે ભારતીય બોન્ડ્સ માટે પડકારરૂપ છે. જો લિક્વિડિટીનું પ્રમાણ વધુ વધશે તો RBI માર્કેટ સ્ટેબિલાઈઝેશન બિલ્સ કે ફોરેન એક્સચેન્જ સ્વેપ જેવા વધુ કડક પગલાં ભરી શકે છે, જે આગામી સમયમાં બજારમાં વોલેટિલિટી વધારી શકે છે.