યુરોપિયન યુનિયનના કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) ને કારણે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) પર નાણાકીય બોજ ઘટાડવા માટે, ભારત સરકાર 90% અનુપાલન ખર્ચને પહોંચી વળવાની યોજના ધરાવે છે. 1 જાન્યુઆરી, 2026 થી આ કાર્બન ટેક્સ લાગુ થતાં, MSMEs ને એમિશન ટ્રેક કરવામાં પડતી મુશ્કેલીઓને દૂર કરવાનો આ પ્રયાસ છે.
MSMEs પરનો નાણાકીય બોજ ઘટશે
યુરોપિયન યુનિયનના નવા કાર્બન ટેક્સ, જેને કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) કહેવાય છે, તેના કારણે ભારતના સૂક્ષ્મ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) પર નાણાકીય અને ટેકનિકલ બોજ વધી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે, ભારત સરકાર એક નવી યોજના બનાવી રહી છે, જેના હેઠળ MSMEs ના CBAM અનુપાલન ખર્ચનો 90% હિસ્સો સરકાર પોતે ભોગવશે.
CBAM નો હેતુ અને MSMEs ની મુશ્કેલીઓ
CBAM 1 જાન્યુઆરી, 2026 થી અમલમાં આવનાર છે. આ નિયમ મુજબ, યુરોપિયન યુનિયનમાં નિકાસ થતી વસ્તુઓમાં સમાવિષ્ટ કાર્બન ઉત્સર્જન (embedded emissions) નો હિસાબ રાખવો ફરજિયાત છે. જોકે, મોટાભાગના MSMEs પાસે આ માટે જરૂરી ટેકનિકલ કુશળતા અને નાણાકીય સંસાધનોનો અભાવ છે. ઉદ્યોગ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, દરેક MSME યુનિટ માટે વાર્ષિક અનુપાલન ખર્ચ ₹15 લાખ થી ₹20 લાખ સુધી પહોંચી શકે છે.
વૈકલ્પિક મૂલ્યો અને તેના પરના માર્ક-અપ્સ
જો નિકાસકારો પાસે ચોક્કસ ડેટા ઉપલબ્ધ ન હોય, તો આયાતકર્તાઓએ યુરોપિયન કમિશન દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલ 'ડિફોલ્ટ વેલ્યુ' (default values) નો ઉપયોગ કરવો પડશે. આ ડિફોલ્ટ વેલ્યુઝ પર ચોક્કસ માર્ક-અપ પણ લાગુ પડશે: 2026 માં 10%, 2027 માં 20%, અને 2028 થી 30% સુધી. Khaitan & Co. ના પાર્ટનર આયુષ એ. મહેરોત્રાએ જણાવ્યું કે, આ નિશ્ચિત અનુપાલન ખર્ચ MSMEs ને મોટા કોર્પોરેશનો કરતાં વધુ અસર કરે છે, જે તેમની EU બજારમાં સ્પર્ધાત્મકતા ઘટાડી શકે છે.
ભારતીય ક્ષેત્રો પર અસર
CBAM હેઠળ આવતી કોમોડિટીઝમાં ભારતીય આયાતમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. ખાસ કરીને, લોખંડ અને સ્ટીલ ક્ષેત્ર પર સૌથી વધુ અસર થશે, જેમાં EU આયાતમાં અંદાજે 24% ઘટાડો થવાની ધારણા છે. આ ઉપરાંત, ફર્ટિલાઇઝર, એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદનો અને મેટલ ઉત્પાદનો પણ પ્રભાવિત થશે. ICRIER ના એક રિપોર્ટ મુજબ, CBAM ભારતના EU સાથેના વેપાર પર નકારાત્મક અસર કરશે, જોકે તેનાથી વાસ્તવિક કાર્બન ઉત્સર્જન પર તેની અસર નજીવી અને માપવી મુશ્કેલ રહેશે.