16th ફાઇનાન્સ કમિશનના ચેરમેન અરવિંદ પણગઢિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મજબૂત સ્થાનિક ઉત્પાદન અને રેકોર્ડ ઇન્વેન્ટરીને કારણે ભારત વૈશ્વિક ફૂડ અને ફર્ટિલાઇઝરની અછતથી સુરક્ષિત છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ છતાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત છે. 5મી કૌટિલ્ય ઇકોનોમિક કોન્ક્લેવમાં અરવિંદ પણગઢિયાએ જણાવ્યું હતું કે દેશે સ્થાનિક ફર્ટિલાઇઝર પ્લાન્ટ્સને ફરી શરૂ કરીને અને આયાતના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવીને આર્થિક બફર બનાવ્યા છે.
ફર્ટિલાઇઝર સેક્ટરમાં રેકોર્ડ સ્ટોક
ઓક્ટોબર 2026 ની શરૂઆતમાં રાષ્ટ્રીય ફર્ટિલાઇઝરનો સ્ટોક 17.01 મિલિયન ટન પર પહોંચી ગયો છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 38% વધારે છે. આ વધારાનો સ્ટોક ગ્લોબલ માર્કેટમાં આવતી અસ્થિરતા સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે અને ખેડૂતોને સતત ખાતરનો પુરવઠો મળતો રહે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.
એક્સપોર્ટમાં વધારો થવાની શક્યતા
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર દ્વારા અગાઉ દર્શાવવામાં આવેલી '4F' (Food, Fuel, Fertilizer, Finance) સંકટની ચેતવણી વચ્ચે પણગઢિયાનું આ નિવેદન આશાસ્પદ છે. ભારત હવે કૃષિ ક્ષેત્રે પોતાની ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે. જો વર્તમાન સપ્લાય ચેઇન વ્યૂહરચના જળવાઈ રહેશે, તો ભારત કૃષિ ચીજવસ્તુઓના નેટ એક્સપોર્ટર તરીકે ઉભરી શકે છે, જે ટ્રેડ બેલેન્સ માટે પણ ફાયદાકારક સાબિત થશે.
પડકારો પણ યથાવત
બધું જ સારું હોવા છતાં, ભારત આબોહવા પરિવર્તનના જોખમોથી મુક્ત નથી. 'સુપર અલ નીનો' જેવી ઘટનાઓ પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ઉપરાંત, વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિતિ અને એનર્જી માર્કેટની અસ્થિરતા આગામી ક્વાર્ટરમાં મોંઘવારી અને ઇનપુટ કોસ્ટ પર દબાણ વધારી શકે છે.