Whalesbook
વેપારિક રાહત: ટેરિફમાં ઘટાડો, પણ શરતો મુશ્કેલ
યુ.એસ. અને ભારત વચ્ચેના આ નવા વેપાર કરારથી ભારતીય નિકાસકારોને મોટી રાહત મળશે. યુ.એસ. પ્રેસિડેન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર પર હસ્તાક્ષર કરીને ભારતીય ચીજો પર અગાઉ લાદવામાં આવેલ 25% નો વધારાનો ટેરિફ હટાવી દીધો છે. આ ટેરિફ રોલબેક 7 ફેબ્રુઆરી, 2026 થી લાગુ થશે. આ કરાર હેઠળ, ભારત આગામી પાંચ વર્ષમાં યુ.એસ. પાસેથી $500 બિલિયન ની પ્રોડક્ટ્સ ખરીદવા માટે પણ પ્રતિબદ્ધ થયું છે. આ ઉપરાંત, ભારતે યુ.એસ.ની વિવિધ ઔદ્યોગિક અને કૃષિ પ્રોડક્ટ્સ પરના ટેરિફને ધીમે ધીમે ઘટાડવાની પણ પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. પરંતુ, આ તમામ વેપારિક લાભોની સાથે યુ.એસ. દ્વારા રશિયન તેલની આયાત બંધ કરવાની માંગ એક મોટી શરત તરીકે સામે આવી છે.
રશિયન તેલ પર નિર્ભરતા અને આર્થિક ગણતરીઓ
ભારત તેની ઊર્જા સુરક્ષા માટે રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટેડ ભાવે ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પર મોટા પાયે નિર્ભર છે. યુ.એસ.ના દબાણને કારણે જાન્યુઆરી 2026 માં રશિયન તેલનો હિસ્સો ઘટીને 22% થયો છે, જે અગાઉના 2.09 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (જૂન 2025 માં) થી ઘણો ઓછો છે. તેમ છતાં, આ આયાતને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી ભારત માટે આર્થિક રીતે મોટો બોજ બની શકે છે. એવો અંદાજ છે કે રશિયન તેલને બદલવા માટે યુ.એસ. અથવા વેનેઝુએલા જેવા અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી તેલ ખરીદવાથી ભારતનો વાર્ષિક આયાત બિલ $9 બિલિયન થી $11 બિલિયન સુધી વધી શકે છે. આનું મુખ્ય કારણ યુ.એસ. જેવા સ્ત્રોતોમાંથી ઊંચા શિપિંગ ખર્ચ અને ડિસ્કાઉન્ટમાં ઘટાડો (જે હાલમાં Urals crude માટે $11 પ્રતિ બેરલ સુધી છે) હશે.
ભૌગોલિક-રાજકીય દબાણ અને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા
યુ.એસ.ની આ માંગને અનેક વિશ્લેષકો ભારતની વિદેશ નીતિ અને ઊર્જા સ્ત્રોતો પર યુ.એસ. દ્વારા લાદવામાં આવેલું દબાણ ગણાવી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આ કરારની શરત યુ.એસ.ના ભૌગોલિક-રાજકીય હિતોને પ્રાધાન્ય આપે છે અને ભારતની પોતાની નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે. ભૂતકાળમાં, યુ.એસ. અને ભારત વચ્ચેના વેપાર વિવાદોમાં ટેરિફ 50% સુધી પહોંચી ગયા હતા, જેના કારણે બંને દેશોના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો હતો. આ નવી શરત ભારતને રશિયા જેવા જૂના સાથીથી દૂર કરી શકે છે અને ચીન જેવા દેશોની નિકટતા વધારી શકે છે.
ભવિષ્યનું ચિત્ર: ધીમી ગતિએ ફેરફારની શક્યતા
હાલના કરારો જોતાં, ભારતીય રિફાઇનરીઓ એપ્રિલ 2026 સુધી રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી ચાલુ રાખશે. તેથી, અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે ભારત રશિયન તેલની આયાતને તાત્કાલિક સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાને બદલે ધીમે ધીમે ઘટાડશે. આ રીતે, ભારત યુ.એસ.ના દબાણને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે અને તેની ઊર્જા સુરક્ષા તથા વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા જાળવી રાખશે. આ એક જટિલ પરિસ્થિતિ છે, જેમાં ભારત તેના ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવા અને વૈશ્વિક શક્તિઓ સાથેના સંબંધોમાં સંતુલન જાળવવા માટે સતત પ્રયાસ કરતું રહેશે.